Martin Heidegger (1889-1976)

Reis Mirdita

Martin Heidegger (1889-1976), lindi në Messkirch, në një familje të borgjezisë së ulët e në gjendje të mirë ekonomike, gjë që i mundësoi shkollim solid në universitetin e Freiburg-ut ku kreu teologjine dhe filozofinë, ndoqi mësime të matematikës, të shkencave natyrore si dhe histori. Emërohet profesor dhe më 1927 shkruan veprën kryesore «Qenia dhe koha» (Sein und Zeit). Gjatë vitit 1933, kyqet në krahun e social-nacionalistëve mirëpo pas disa muajësh tërhiqet dhe për shkak të kësaj, i ndalohen tekstet dhe mësimdhënia. Nga kjo kohë, ai do të këthehet më në univerzitet vetëm pas luftës, më saktësisht, në vitin 1950/51. Heidegger është themeluesi i egzistencializmit e filozofia e tij,  i ka themelet e veta në çështjen e qenies e këtu nën «qenie» nuk bëhet fjalë për njeriun si që mendohej gjer vonë por për të qenunit – jam – egzistencë, që edhe është epiqendra e persiatjeve dhe platformës filozofike të tij.

Hapat e para në qarkun e njohurive më të thella që do ti japin kahje themelve të tij filozof i kapi me leximin e veprës së parë të mendimtarisë duke lexuar Aristotelin. Duke u larguar ngadalë nga funkcioni fetar që i përgatitej, kryen gjimnazin dhe si që u permend më parë, fakultetin në Friburg dhe fillon të lexoj Husserl-in, Nietsche-n, Dilthey-n, Höderlin-in, Dostojevski-n , Hegel-in… Më 1915 kyen tezën e vet «Trakata mbi kategoritë dhe sinjifikimet tek Duns Scot-i» dhe bëhet asistent i Husserrl-it kurse më 1923 bëhet profesor univerziteti në Marburg. Këtu edhe publikon veprën e tij të parë madhore Sein und Zeit që bëri bujë me mënyrën e thurrjes dhe parashtrimit të problemeve mbi të cilat flet dhe par largohet dukshëm nga stili i kohës e kjo ka një ndikim të madh në opinion. Viti 1929 njihet si përfundim i një kariere të zakonshme intelektuale në Gjermani. Ky vit krize shoqërore në tërë Europën bëri që shum mendimtarë të kërkojnë zgjidhje radikale për dalje nga nyja e dekandencës ekonomike dhe shoqërore.

Heideggeri dhe nacizmi

Në këto rrethana, Heidegger, pas hypjes në pushtet të Hitlerit më 1933 zgjidhet rektor i univerzitetit te Freiburg-ut dhe anëtarësohet në partinë që pushtet. Shum intelektual të kohës janë kundër tij e kjo duket se ndikoi tek ai sepse edhe vet pa se kjo nuk ishte ajo që ai preferonte dhe shpejtë dha dorëheqje nga detyra e rektorit (shkurt, 1934). Kështu u «rikëthye» nga Nietzsche-s, mbi teknikën, mbi veprat e artit dhe kohë pas kohe kritikonte pushtetin aktual.

Akoma dhe sot debati mbi aderimin e tij partisë naciste nuk është mbyllur. Dihet se ndenji anëtarë gjer në mbarim të luftës dhe se kur nuk u distancua publikisht nga politika dhe të bërat e Hitlerit. Por kjo nuk do të thor asesi se ai ndoqi një politikë të tillë pasiqë disa herë deklaroi se ka mundur të dal nga kjo parti e cila nuk isht ajo që priste ai. Duket se ndalesa nga ana e « Alencës » më 1945 që të ligjëroj e hidhëroi Heideggerin që të vazhdoj heshtjen e tij ndaj të kaluarës politike. Më 1951, i hiqet ndalesa dhe Heidegger fillon mësimdhënien gjer më 1958, vit kur pensionohet.

Vdiq në moshën 87 vjeçare (1976) në fshatin e lindjes.