| |
|
William
Shakespeare
(1564-1616) |

|
|
Shakespeare
ėshtė djal
i njė tregtari tė leshit (John Shakespeare), lindi mė 23 prill
1564 nė Stratford (Avon, Warwickshire) Babai i tij hyri nė rradhėt e borgjezisė duke u martuar me Mary Arden, vajzė e
njė familje tė respektuar (Robert Arden of Wellingcote). Si fėmi morri njė
edukatė cilėsore duke ndjekur mėsimet gjuhėsore, latinishten,
retorikėn dhe historinė.
Mė
1582 martohet me shpejtėsi tė ēuditshme me Anne Hathawaj e cila ishte
me barė qė prej disa muajėsh. Nga kjo kohė, nuk dihet asgjė pėr tė
pėrveēse qė u largua nga Stratford pėr nė Londėr e kjo, aty nga
viti 1587. Dijmė edhe se i lindėn Susanna (maj 1883) dhe binaket
Hamnet e Judith nė shkurt tė vitit 1585
(Hamnet vdiq nė moshė njėmbėdhjetė vjeēare, nė gusht 1596)
E
hasim rishtazi nė vitin 1592 kur pamfletisti Robert Greene e kritikon pėr
dramėn Henri i VI. Nė kėtė kohė Shakespeare ishte dramaturg dhe
aktor e luante kryesisht nė pjesėt qė i shkruante vet.
Mė
1594, filloi bashkėpunimin me teatrin e Lordit Chamberlain (Lord
Chamberlains Men), i cili ishte ministėr pėr ēėshtjet e argėtimit
mbretėror. Pas disa kohėsh, Shakespeare filloi tė shkruan vetėm pėr
kėtė kompani teatri dhe ndėrpreu totalisht me paraqitjen nė sqenė pėr
tė inkarnuar ndonjėrin nga personazhet e vet. Pas vdekjes sė Elizabetės
sė I dhe vendosjes sė Jacques-ut tė I (James Stuart) i cili e bleu
teatrin dhe i ndėrroi emrin nė Kings Men e me kėtė rast,
Shakespeare u vendos nė teatrin Globe (Teatri Oval).
Nga
ky moment duket se fillon edhe ngritja materiale e tij. Blen njė
rezidencė
nė Londėr dhe njė tjetėr nė Stratfort. Disa kritikė, kundėrshtarė
tė tij, pėrfitojnė nga ky fakt pėr tė thėnė se ai dallon nga
shkrimtarėt e kohės sė vet vetėm pse dijti tė akumuloj pasuri dhe
se nuk ka aspak ndonji meritė tė veēantė letrare.
Viteve
tė fundit tė jetės pėrjetoi disa trazira. U ndoq nė gjyq pasiqė i
pat rrethuar tokat e tij e kėshtu pengoi fshatarėt tė fitojnė pėr
jetė. Pėrpos kėsaj, dhėndėri i ardhshėm, pra i fejuari i Judithės,
qe akuzuar pėr marrėdhėnie seksuale me njė grua tjetėr nga e
fejuara e vet
Shakespeare
vdiq me 13 prill 1616 duke mos lenė pasardhės sepse vajzat e tij nuk
patėn femijė.
Vepra
William
Shakespeare ėshtė dramaturgu mė i madh anglez i tė gjitha kohėrave.
Veprat e tia ndahen nė tri zhanre kryesore : tragjeditė, komeditė
dhe dramat historike.
Ndėr tragjeditė, mė tė njohurat
janė:
Romeo
dhe Xhylieta (1591), Hamleti (1594) Jul Cezari (1599),
Troiliusi dhe
Kresida (1602), Othello (1604), Mbreti Lir (1605) , Makbethi (1606),
Koriolani (1608), dhe Antoani dhe Kleopatra (1607).
Komeditė :
Ėndėrra
e njė nate vere (1954),
Sprija e zbutur (The Taming of the Shrew) (1594), Shum zhurmė pėr
asgjė (1598) e disa tė tjera mė pak tė njohura.
Dramat
historike :
Richardi
i III (1593) dhe Mbreti John (The Life and Death of King
John) (1596) etj.
Mendohet
se disa drama janė tė shkruara nė bashkautorėsi si dhe disa tekste tė
shkruara nė fillim tė shekullit XVII, mendohet tė jenė tė tia por
nuk mund tė thohet asgjė me siguri. Jashtė dramės, ai shkroi edhe
disa sonata e poema.
Botimi
e parė mbi jetėn dhe veprėn e Shakespeare-it daton nga nga viti 1623
kurse ndėr mė tė mirat konsiderohen ajo e Boydell-it dhe Malone-es. Pėrndryshe
me sė shumti pėr referencė merren Pope, Steevens, S. Johnson e
sidomos eseisti dhe fizikanti N. Drake me veprėn e famėshme "Shakespeare and his
Time".
filolet
|
| |
|