| |
Stoicizmi
Filozofinė qė e quejmė stoicizėm, lindi aty nga fundi i qindvjeēarit tė
IV p.e.s. Ndahet zakonisht nė tri periudha kryesore :
·
Stoicizmi i vjetėr (i lashtė), i themeluar nga
Zenoni i Citiumit, Clzeanti dhe Krisipi ;
·
Stoicizmi i periudhės sė mesme, me pėrfaqsuesit
Panetius dhe Posidonius qė edhe janė pėrcjellėsit e mendimit stoik nė
Romė e mėtej ėshtė mė famėshmi pėrfaqėsues Ciceroni dhe ;
·
Stoicizmi i vonshėm me Senekėn dhe Marc Aurelin. (nga ky i fundit, disa e quajnė
kėtė periudhė « stoicizmi perandorak (imperial) »).
Emri stoicizėm rrjedh nga portiku Stoikon qė
ngrihej nė afėrsi tė shkollės sė
Zenonit dhe ėshtė doktrinė e rrallė filozofike qė nuk muer emrin
nga themeluesi i vet e as nga koncepti kryesor qė shtjellon por nga
vendi ku shtjellohet dhe mėsohet (Stoa). Stoik pra ėshtė njeriu gjakfohtė dhe i patrembshėm nga
situatat sikur edhe vet portiku nė fjalė. Zotėrimi i vetvehtes dhe
pikėpamjet morale janė thelbi i ēėshtjes
sė stoikėve kėshtuqė kjo doktrinė ecėn me hapa pushtuese nė
betejat kundėr hedonistėve, epikuristėve dhe intelektualėve tė
Akademisė, gjer nė atė shkallė sa qė i zbehė gjer nė eklipsė
mendimet kundėrshtare e sidomos pas dominimit tė mendimit stoik nė nėnqiellin
romak.
Mark
Aureli (Statujė nė Sheshin Kapitol)
 Nuk mund tė themi se metafizika e stoikėvė
nuk ka kundėrthėnie nė
vehte : Ajo sė pari ėshtė dhe duhet tė konsiderohet si fizikė
e jo metafizikė. Ēdo gjė jashtė shpirtit ėshtė trup kurse shpirti vet njė perceptim. Nga kjo ndoshta
edhe shum studjuesė e filozofė konsiderojnė se stoicizmi ka karakter
dhe dominancė idealizmi. Ėshtė e saktė se
nė disa aspekte ka ideailzėm por a nuk flasin stoikėt pėr
principin dhe pėr atė se pafundshmėria apo hiēi nuk egziston dhe se
trupi, masa ėshtė gjuthkund dhe e mbush ēdo vend. Qė para stoikėve
filozofė pra mė tė lashtė, ngritėn
dallimin e materjes nga forca. Stoikėt e pėrvehtėsuan dhe nė
pajtim me idetė e tyre,
nxorėn
bashkėsinė e
materjes me forcėn si burim krijues qė quhet gjithashtu natyrė.
Stoicizmi
zdhuket si shkollė filozofike shpejt pas pėrfundimit tė
sundimit tė Mark Aurelit por inspiron shum besimin e krishterė
nė disa forma tė saja tė urtėsisė.
Pėrndryshe stoicizmi
mer hov tė rėndėsishėm disa shekuj mė vonė, saktėsisht
ringjallet me paraqitjen e rilindjes dhe mer pėrmasa mjaftė rėndėsishme,
sė pari nė Itali e pastaj nė Gjermani dhe Francė.
|
Zenoni nga Citiumi Ciceroni Seneca
Mark Aureli Epikteti
| |
|
