Naim Frashëri
(1846–1900)

Naim Frashëri lindi në Frashër (Përmet) më 25.05.1846. Mësimet e para i mori në gjuhën turke dhe arabe nga imami i fshatit e mandej, poashtu në vendlidje, kreu shkollën fillore dhe në të njejtën kohë mësonte persishten në teqen bektashiane. Më 1865, familja shpërngulet në Janinë dhe këtu ai fillon të ndjek gjimnazin grek "Zosimea" të cilin edhe e kryen më vitin 1869. Mëtej punësohet në Stamboll por u shtërngua, për shkaqe shëndetësore (tuberkuloz) ti këthehet ajrit më të favorshëm të vendlindjes dhe u punësua së pari në Berat dhe më vonë në Sarandë (nëpunës dogane). Kjo është njëherit koha kur Naimi bënë hapat e para të krijimtarisë së tij në shqip e sidomos në persisht nga se edhe botoi më 1885 lirikat "Tehajylat" (Ëndërrimet).

Ishte kjo njëherit periudhë e trazirave dhe styhive në mbarë Evropën e sidomos stuhitë e fuqishme të zgjimit të kombeve të shtypur luhatnin me ngulm fuqitë sunduese të kohës. Kjo është epoka e Rilindjes Kombtare dhe e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, e ideolog kryesor dhe njëri nga udhëqësit më të shquar, ishte vëllau i madh i Naimit, Abdyl Frashëri. Në të njejtën kohë Samiu ishte udhëheqës i Shoqërisë së Stambollit, vatër kjo e veprimtarisë atdhetare nga edhe Naimi ndoqi me përkushtim traditën fisnike të familjes sa i përket çështjes kobmtare. Ai, iu dha me ngulm letërsisë shqiptare me poemën "Shqipëria", qe bashkëpuntor dhe botues kryesor i revistës « Drita » që vazhdoi më vonë nën emrin "Dituria", ku edhe botoi prozë, poezi dhe përkthime.

Në vitin 1886 Naimi botoi poemën - monument të letërsisë sonë "Bagëti e Bujqësi" për të vazhduar mëtej të shkruaj për shkollarë vëllime me poezi, prozë dhe njohuri të tjera të përgjithshme si në lëminë e historisë ("Histori të përgjithshme") dhe shkencave të natyrës ("Dituritë" e ribotuar me titull të ri : "Gjithësia"- 1895). « Lulet e verës » i botoi në vitin 1890 dhe vazhdoi me prozë e poezi gjer më vitin 1898 kur nxori në dritë poemën "Historia e Skënderbeut" dhe atë fetare : "Qerbelaja". Këto ishin njëherit krijimet e tij voluminoze të fundit para vdekjes e cila gjeti në Stamboll - Erenköy (në foto Shadërvani i Erenköy-it) më 20.10. 1900.

Lirika, filozofia dhe idealet e Naimit

Naim Frashëri, mund të themi lirisht se është poet i cili krijoi, poezinë filozofike në gjuhën shqipe. Pyetjet e parashtruara mbi natyrën dhe ligjet e saja ; zanafilla dhe fundi ; njeriu dhe gjithësia e pafund ; dhe ai mahnitet me mrekullitë ligjeve fizike të natyrës si që janë : toka, yjet, stinët… Është fetar dhe sheh në një mënyrë një lidhshmëri qenësore mes ligjeve dhe krijimeve të pambarim me Zotin. Për këto pikëpamje dhe kërkime ("Mendja ime, s’gjen prehje, bën kërkime" ("Ëndërrimet") dhe në "Lulet e verës" : "më çdo an' është perëndia"), nuk e bëjnë Naimin panteist të konceptit të panteizmit që mbron Spinoza sepse ai , si që tham, është besimtar i kulluar në Zotin dhe pra, i influencuar sipas traditës që i takonte dhe i bashkangjitet në mënyrën më të bukur të mendimtarit të lirë dhe, në formën e vetpërfundimit se Zoti krijoi gjithëçka dhe ai gjindet gjithëkund si dhe "i dituri mund ta njohë".

Naimi është padagog dhe arsimdashës i pashoq. Një pjesë të madhe të veprimtarisë së tij ia kushtoi shkollarëve të vegjël… Mirëpo, vendin kyq në idealet e Naimit e zë liria e kombit. Lirinë që e shihte të fituar me luftë. Mbronte sistemin demokratik të pushtetit dhe ndërlidhej me idetë më përparimtare të mendimtarëve europianë të kohës.

Frymëzimi i pashtershëm i Naimit ishte kombi me virtytet e tia të larta, begatia dhe bukuria e tokës sonë dhe bashkimi i saj në një shtet të lirë, dashuria për njeriun dhe arsimimin e tij… Naimi ndriçonte dhe ndriçon akoma… Ai do të ndriçoj në pambarim.

Poezi