| |
|
De Rada
(1814 1903), lindi nė Makia tė Kalabrisė dhe
kreu mėsimet a para nė kolegjin Shėn Adrianit. Nga 1834 filloi studimet
e drejtėsisė nė Napoli ku edhe u dallua me pjesėmarjen e tij nė lėvizjet
politike pėrparimtare. Mė
1948 filloi me botimin e gazetės LAlbenese dItalia qė
njėherit ėshtė e para shqiptare. Pėr fat tė keq, pas dėshtimin
tė Revulicionit tė kėtij viti, De Rada u detyrua tė mbyll gazetėn dhe
u tėrhoq nė fsahtin e vet. Pas njė qetėsie relative, u shqaf nė vitin
1860/61 me veprėn Principii estetika nė gjuhėn italiane pėr
tė cilėn Alfred Uēi thot se kjo ėshtė nė brendi njė traktat mbi
estetikėn me argumente fetare, etike dhe politike. Nga kėtu, vazhdon
puna tejet e frutshme nė lėmi tė letėrsisė kėshtuqė, mė 1864 boton
Antichitą della nazione albanese e mė 1866 Rapsodie
dun poema albanese. Gjatė kėtyre viteve, pat njė letėrkėmbim
tė bujshėm me dashamirė tė Shiptarėve nė Evropė si dhe me
intelektualė shqiptarė tė ngritur pas
ēėshtjes kombėtare. Gjatė viteve 1833 1835, botoi revistėn Flamuri
Arbrit ku gjithashtu trajton problemin kombėtar. Duke vazhduar
kronologjinė, do tė cek se nė fillim tė viteve 1890, u mor me ēėshtjen
tė ardhmes sė Shipėrisė dhe njėherit shkroi pėr politikėn
imperialiste jo tė drejtė italiane ndaj atdheut shqiptar. Pas kėsaj, pėrpiloi
dy gramatika shqipe ku lėvroi pjesė tė panjohura tė gjuhės sonė e nė
vijim ai organizoi edhe dy kongrese mbi gjuhėn shqipe me 1895 nė
Korilano Kalabro dhe 1897 nė Lungro.
Nga veprimtaria poetike, De rada u dallua me poemėn epiko-lirike Kėngėt
e Milosaos, tė botuar mė 1836. Serafina Topia
(1839-1843), poemė qė flet pėr dashurinė e dy tė rijve nga qindvjeēari
i XV, temė mbi tė cilėn
shkruen akoma mė vonė nė Pasqyra e njė jete njerėzore
(1898). Nga viti 1837 mė 1896, De Rada pėrpiloi veprėn mė tė rėndėsishme
me titull Skėnderbeu i pafan nė tė cilėn gjejmė shumė
poema tė absorbuara tė kohėrave mė tė hershme.
|
Kėngėt e Milosaos
Kėnga I
Bota kish ndėrruar lisa,
uji i ri nė det
kaltronte n`ditn` e re;
por lumbardha e Anakreontit
nė Temp rronte e moēme.
Nd`uj nje dit` vate te mali
e s`u kthye si e kish zakon.
Vec`qe ate s`e thau bora,
s`e pėrgjaku heshteza,
po u largua gjersa ra
tek e bardha shpia ime.
Kur n`agim toke edhe shpi
u zbuluan bashk` me detin,
si hareja qė del sysh,
me zgjoi duke ferfelluar
qelqeve t`dritares.
U pataksa e ruajta jashte:
rrusht` , pak aguridhe,
dheut tone i kishin hie;
lule liu te hapura,
n`i tund era e i perzien,
ne ate ninull qeshin;
si ato ljulje qielli.
Ti ruaje e se kuljtoje.
nje mbuim njerezish.
Kallezoret mbe dhemat
mbajn kangjelje.Ka i goi
ahjena nder time motera
kishi arren e mema ime
emerin tim thoj per nde shpi.
Nje gare m`u rodh te kurmi,
si garea mbremjes te shtrati,
kur vajza e ngrohet
ndien per te parezen
sist ce m`i frihjen.
|
Si ato lule qielli.
Ti vėshtroje dhe s`kujtoje
asnjė mbehi njerezish.
Kallezoret neper duajt
po kendonin.Dheut huaj
ahere nder time motra
kisha arritur; mema ime
emrin tim thosh neper shpi.
Nje hare me rrodhi kurmit,
si hareja kur te shtrati,
mbremanet, vajza e ngrohte
ndien per te parazen
siset qė m`i fryhen.
--------------------
Kėngė e djemve
S'jam hijeshia unė pėr qytet,
Reth i bujarve mė mėrzit, dh'andajė
Me shi e djellė fushės njė re ndjek.
Sa bota vlen pėr mua vasha e bardhė,
Prej gjakut tė kulluar e fatbardhė,
Qė hiri i pastėr aqė e hijeshoi,
Kur dy limonj nga malli mė dhuroi.
Kėngė e rinisė
Kėndoi
lauresha, e qiellit fluturoi,
E lart m'u ngrit e
gjumin ma largoi.
Si e pafajme u ēvesha she u shtrova,
E zgjuhem, e kėnaqur qė u zgjova.
E freskėt era, e mua fatgėzuar
Mė duket ky pallat kaq ballėgjerė,
Ku fle njė yll dhe tash qjellit vetmuar
|
| |
|
