Filozofi
     dhe
letërsi

__histori kombëtare, vështrime, debat__

Ballina

Letërsi

Filozofi

Histori

Opinione

Intervista

Citate

Kritikë

 

Poezi/Prozë 1 - 2 - 3 - 4

IDENTITETI SHQIPTAR I ARBËRESHIT

Rrustem Geci, 13 poezi, dhe një poemë, nga libri , „Heroika“

5.10.2014

 
 
 
IDENTITETI SHQIPTAR I ARBËRESHIT


Rrustem Geci, 13 poezi, dhe një poemë, nga libri,

„Heroika“

Ne jemi arbëresh, thotë Atjoni, jemi shqiptar, gjak i mërguar i kombit. Në një çast jo të mirë historik, shqiptarët u përgjakëm nga më e sëmura e Bosforit, nga Perandoria Osmane e shekullit 15 – të. Unë e them hapur, vazhdon Atjoni, se Arbëreshët, jemi shqiptar të mërgur nga lufta, shqiptarë të atdheut tonë të mundur e të copëtuar. E dua Shqipërinë, tokën e të parëve të mi, atje ku dielli buzëqesh si krojet, dhe hëna ndritë si vajzë. Shqipëri, e ndjej në tokën time, afshin tënd të ngrohtë, fushat dhe malet tua, detin mbi atë tokë pranverore.

Por, me Perandorinë Osmane, të sulltanëve dhe pashallarëve, Shqipëria dhe shqiptarët bëmë fuftë. Nën udhëheqjen e gjeneral, Gjergj Kastriotit - Skënderbeut, e më pastaj edhe të zemërimit qytetar shqiptar, ne kemi 25 lufta me Turit, dhe 200 kryengritje, kundër Ushtrisë ma të fortë ushtarakisht të kohës. Sa herë flasë me Lulet dhe pemët e egra të shkambit, ah, s´i më zë malli, dhe sa përmallohem. Arbëreshi i sotëm kraharorin e ka plotë dhimbje, dhe lot plagësh të mëdha. Fëmijët jo rrallë më pyesin; Pse jemi Arbëresh?! Ua them tani;

Pas mundjes së shqiptarëve nga Perandoria Osmane, po edhe më vonë, ushtria turke, bëri gjenocid të paparë, në të gjitha vilajetet shqiptare. Gjenocidi Perandorisë Osmane ishte; me ndërrim të fesë, me pranim të veshjeve e zakoneve turke, me prishjen e kishave dhe ndërtimin e xhamive, dhe me një mori nënshtrimesh të tjera. Pushtimi ( te të gjithë popujt e qytetëruar ) , quhet poshtërim i gjithë popullit. Prandaj,

pushtuesit dhe poshtruesit e Perandorisë Osmane, s´lanë arkivë, as regjistër të kombit tonë pa plaqkitur dhe djegur. Mirëpo, shumë shqiptarë të krishterë s´u pajtuan të ndërrojnë fenë e tyre të origjinës, dhe s´pranuan të luten në gjuhë të pakuptueshme të „allahut turk“, me urdhër të Perandorisë, të krishterët e pabindur, vriteshin, dhunoheshin, dhe zjarrvënësit pushtues, ua djegnin shtëpitë, dhe ua merrnin fëmijët për jeniçerë, dhe për ushtar të perandorisë. Duhet ta them se në Shqipëri, dhe trojet shqiptare, para kohës së Skenderbeut, dhe gjatë kohës së Skënderbeut nuk kishte asnjë banor të fesë muslimane. Biri im,

Shqiptarët me Turqit jemi vrarë në 25 lufta, dhe në 200 kryengritje për të përzënë turkun që na kishte pushtuar. Falë luftave dhe betejave të pareshtura, shqiptarët i mbijetuan shuarjes. Orera, në Kosovë ka një varr Sulltani, e të mos flasim për varre pashallarësh. Gjenocidi i Perandorisë Osmane, më thotë miku im arbëresh, Atjoni, shtron shumë pyetje, për copëtimin e tokave tona, dhe për dëbimin e qindëra mija shqiptarëve nga toka e tyre denbabaden vendali. Ne jemi arbëresh se jemi të dëbuar. Gjenocidi Turk, Grek, dhe ai Serb, pushtuan tokat tona , për të shtuar tokat e tyre. 

Në vitin 1450, Shqipëria dhe Franca ( kam lexuar diku ) me banor ishim njëjtë. Mirëpo, pushtimi 500 vjjeçar i Perandorisë Osmane, dhe ndikimi i saj nëpër Konferenca dhe Traktate, bëri që shqiptarët të jenë në pesë shtete. Unë më thotë miku im arbëresh, Atjoni, vijë nga Peleponezi, ndërsa komshiu im nga Kreta. Në Peleponez, Kretë e More të gjithë ishim shqiptarë. Ndërsa,.. atje tani janë vetëm emervendet me emrat shqip. Identitei shqiptar i arbëreshëve sot ruhet dhe zhvillohet nga arbëreshët, nga ata që ende ruajnë një pikë gjak të gjuhës, të dhimbjes, të mallit. 

Rruste, shumë kam plagë në kraharor. Jeta s´i i huaj është e rëndë, trishtuese dhe gërryese. Loti, malli, dhe kënga për arbëreshin, janë argjend i ngushllimit dhe kujtesës. Arbëreshi gjithë jetën i kushton kujtesës, amanetit të gjyshërve dhe stërgjyshërve. Arbëreshët shprehet Atjoni, çdo ditë, çdo muaj, dhe dhe çdo vit, brez pas brezi, i përsëritim ëndërrat, e përsiritim kujtesën, dhe zëshëm ia themi, himnit të tokës mëmë. 

Dashuria për atdheun, për fushat, për malet, për përrojet, për gurin e kroit, për pemët dhe detin, është e çuditshme, e përjetshme, është si gjaku për zemrën. Shqipëri, gjakja ime. Identiteti shqiptar i arbëreshit mbahet tek fjalët e gjuhës, tek shkronjat e saj. Letërsia arbëreshe është e pasur, dhe vazdimisht krijohet, me këngë, me lojërat popullore, me përralla dhe tregime, dhe me libra të shkrimtarëve tanë. Mua më thotë Atjoni më pëlqejnë shumë lojërat popullore e veçmas vrapimet me qé, ( një epikë e trashëguar nga pellazgët ) e mëpastaj, më pëlqejnë dasmat tradicionale arbëreshe, dhe ajo më poetikja, një pikë loti pse jam arbëresh!..


Rrustem Geci, 13 poezi, dhe një poemë, nga libri , „Heroika“


A R B Ë R E S H I


Jetoj në udhë të gjerë 
ku bie shi, ku fryn era
ku deti vetë dallgëzon
jetoj në udhë të gjerë
ku malli mallin ndjek 
e stuhitë fryjnë dhe ikin


LUNDËRTARI


Është një çast në det
kur d e t i do qetësi
...e Z a r a kollitet,...
e belbëzon n´ jermi!

Lundra lundrën qan
Lundra lundrën hesht
Pyeteni arbëreshin
Pse shpirti i qeshë 

Letër kam nga djali
Letrën e kam në gji
Im bir do të kthehet
Pranë gjakut të tij!

I dehur mes lundrave
Arbëreshi k ë n d o n
Deti sot s´ka gjumë
Me mua do pushojmë

Letër kam nga djali
Letrën e kam në gji
Im bir do të kthehet
Në “kalvarin” e tij!... 


D O N A T I 


Me k i t a rë mbi lundër
Ish Donati dhembje-ëmbël
Ndanë ishujve të Zarës
... g j a k i jepte këngës!

Dana , ndër ullinj të njoha
me ujë t´kripur qemë larë
të kujtohet ishulli peshqëve
kur u puthëm për ca fjalë

Dhimbjen det unë ty ta njoh
Lotin kitares vetë ia mbajë
Unë e Danaja këtu u puthëm
dega e këputur të mos thajë

Bjeri kitarës Donat , bjeri
Nëse do që të shpërthejë
në këtë varkë, e në këtë det
dua një bir të sjellë në jetë!..

Me k i t a rë mbi lundër
Ish Donati dhembje-ëmbël
Ndanë ishujve të Zarës
... g j a k i jepte këngës!...


E BUKURA MORE


- Poezi, sipas motivit popullor


Zemra shpirtin po e pyet
Mua malli m´i mbyti sytë 
Në ëndërr shoh unë Morenë
Dheun e t´atës dhe atdhénë

Qan De Rada, qan dhe Ujko
Dushko Vetmo çon mesazh
Qan e bukura, qan i bukuri
Për Morenë e kam një mall

Flakë e shpirtit nuk shterron
Gaca e dhimbjes nuk harron
Kujtoj hënë dhe kujtoj det
Sa herë gjaku im më thërret

Unë të desha, po s´u pamë
Gjaku i shprishur edhe than
Gjuha jonë dritë shumëzon
Rrënja fort gjakun pastron!.


L E O R A 


Shpirt, mos fluturo aq lart 
se të merr era , e rrëzohesh
mos u largo dhe aq shumë
ndalu, se mund të humbasim 
nëse s´i vemi shenjë hapit
pylli andej është i dendur
udha e foleve s´ka fund
vemi kah buzëqeshin krojet!..


ARBËRESHËT


Arbëreshët e Arbëneshit
e ruajtën gjuhën , gjakun
frymën dhe zakonet e tyre
identitetin dhe kujtesën
Zërin ( kuq e zi ) të këngës

Intervistën që bëra në Zarë
Deshpali i dha përmbajtje
Ky dhé tha s´është dhé, po 
Gjak i babagjyshërve tanë
Arbëreshët e Arbëneshit
Gjuhën e mbjellëm në gji
Në kraharorin tonë të gjerë

Emri arbëresh,... tronditë
e m r i arbëresh zjarrmon
në trung të këtij emri të
moçëm; dega e thyer qan!..


2
-------------------------------------


Po të ishim të kujdesshëm
barku i butë i arbëresheve
do bënte më shumë fëmijë
dhe arbëreshët do të kishin
më shumë fshatra e shkolla
dhe gjuha jonë do të kishte
më shumë fjalë dhe këngë 

Arbëreshët e Arbëneshit
e ruajtëm frymën , gjakun
zërin kuq e zi të këngës
falë Z a r ë s zemërim-mirë
falë Zarës zemërim-gjerë!



*****


Me muaj, por, dhe me vite
ëndrrat i kemi përsëritur
që (ne) të mos harrohemi
dhe ta ruajmë lotin mes vete



D E S H P A L I


Det, pse je aq i trazuar
Ma lë pak rërën pas
S´jam më ai Deshpali
që lundrën unë e ngas

Jam mplakë e kërrusë 
edhe kitarja m´ka lënë
deti, sot ka shumë erë
kot brenda më fton

Mosha më ka ikur
lundrën më s´ e ngas
peshkun e kam mik
peshkut si shkojë pas

Me detin kam pi verë
me det jam i martuar
ca vargje ia kam marr
të mos jem i harruar!..




GJAKU I ZEMRËS


Sa herë dielli vjen n´katund
vjen me dritë e rreze shumë
ajri e era s´ janë mynxyrë
fushëza e Qeve është e lirë

Kremta e Q e v e në katund
është intime të lë pa gjumë
ajo na kujton se ku kem le
tek dheu i gjakut në More

Dielli s´humbet mbi katund
prill e verë këtu ka shumë
djersa jonë, djersë e bardhë
në çdo zjarr, një zjarr i parë!

Në zjarr t´ katundit dita nis
nga lisi i gjaku jem një fis
dritës e diellit mbi katund
asnjë rreze këtej se humbë!..
 


Këngë të detit



Zarë o d i e l l, Donat
o det i gjerë e i gjatë
shi më bie në zemër
plagë kam në thembër

Nën këtë qiell të huaj
degë e këputur thërret
erdhëm nga Arbëneshi
me shpresë të kthehemi

Nën hije të kopshtit
fjalë zemre shpalojmë
malli na u ka mbledhur
do qajmë e këndojmë

Në jetën e arbëreshit
Këngë janë me det
vreshtat i kemi tonat
me kokërra e me fletë
 


K U L L O N V A R R A
 


Është një vend në Zarë
me emrin Kullonvarra
Është lëndinë e gjelbër
Me puse të mëdha lotësh

Në atë lëndinë të mallit
Arbëreshët aty takohen
Që t´i kujtojnë kohrat 
ardhjen e tyre në Zarë 

Dielli mëngjesit në Zarë
Është i bukur sikur djalë
Mbrëmjeve kur era fryn
mendja i hapë kujtimet 

Në Kullon varra të Zarës
Arbëreshet e Arbëneshit
shamitë i mbushin me lot
kujtesa të mos humbasin!..


1. Kullonvarren, Kroatët e quajnë,
Kollovare, Në Zarë është edhe një Hotel i bukur 
me emër “Kollovare”.



S E R E M B E


Muaji i majit është i ngrohtë
Jeronimi shkon tek kopshti
rruga i bie udhës së diellit 
përshëndet babain e Donës

Dielli rrezet i vë në kopsht
dielli ngjitet i tëri në lule
tokë e ashpër e arbëreshit
do shumë punë, e djersën do

Dona e Ndout vashë e bukur 
Jeronimin e do për zemër
Jeronimi i fisit të Ulajve
Është djalë dhe goxha djalë

Jeronimi djalë i M a t e o s
e fton Donën ta përqafojë
jepma fjalën, jepma zemrën
të vëmi në kishë për kurorë
 


I   M P L A K U R I


I tëri jam me vuajtje
I tëri jam me dhimbje
Mërgimi më ka gërryer
Nga të qenët i huaj

Jeta e të mërguarit
I ngjan më tragjikut
Bartësit të një drame
Që kurrë nuk mbaron 

i tëri jam me halle
i tëri jam me mall
Ne këtë dhe të huaj
Dyshoj të kem varr!



P   L   A   Z   H   I


( p o e m ë )


Arbëresh, puthe arbëreshen
në do ta lindësh arbëreshin!...
Rr. Geci


Ai takim në plazh
ishte krejt i çastit
unë prisja suprizë
por asesi një vashë

Në plazhin e Zarës
tërë vera ishte aty
aty ishte gjithë dielli
aty ishte gjithë deti...

Atë ditë në plazh
njoha unë Dananë
një vashë të bukur
nga fshati arbëresh!


2
-------------------------------


Nëpër dallgët të detit
ajo humbej n´ shkumë
emrin s´ ma thoshte
veç putheshim shumë!

E ngjashme me diellin
e ngjashme me valët
Ajo ishte një e bukur
e të gjitha të çasteve!...

Ajo e diele e Zarës
ajo e d i e l e me det
Ishte një thirje gjaku
që veç zemra e flet

Fjala rrugë më pëlqen
kur a j o më s h p i e
Nëpër udhë dashurie
dhe plazheve me det



3
-----------------------------


Rrugës kah Deshpali
vonojmë tek ullinjtë
vonojmë tek një hije
pakëz për t´ u puthur

Në një oazë me bar
ne u zhveshëm nudo 
puthëm klithte Danaja
më sheh, jam e bukur

Në një livadh me bar
e donim njëri tjetrin
pas shumë puthjesh
Dana, tha më quajnë!

Në atë livadh me ulli
Unë e çmoja puthjen 
Të përkdhelurat e saj
Dhe dridhjet e ullirit!..


4
-------------------------------- 


Dardan, shpirti i Danasë
mos u trondit, më duaj
kjo është jeta jetueshme
që zemra pak e thotë;

Me këtë shije të puthjes 
me këtë shije të j e t ë s
ti i dha kuptim të dielës
dhe gjak zemre poemës!

Dana, shpirti i së dieles
thuaje një fjalë zemre
pse u njohëm kaq vonë
pse u vonuam kaq shumë

E rritur me të puthura
e rritur me të qeshura
puthja jote më mbush
puthja jote më gëzon!...


5
---------------------------------


Dardan , gjak i zemrës
mos u trondit, më duaj
kjo j e t ë e jetueshme
na nxit që të duhemi

Në këtë stuhi dashurie
këtë të diel të korrikut
do ta quaja një poemë
një shpërthim dallgësh

Dardan, Mëma ime e dashur
kur përgatiste krevatin
për vete dhe për babain
lehtë ia merrte këngës
që babai im ta dëgjonte

E shtrirë në gjoksin tim
Danaja filloi të fliste
Monologun e dhimbjes
Pse unë jam arbëreshe!..


Rrustem Geci, Zarë, 1979
 
Poezi

Filozofi
 
dhe
letërsi

histori
tradita
vështrime
debat

citate
intervista
letra hapura
botime reja
 
 

 
 
 

Filozofi
         dhe letërsi

|Citate dhe proverba| |Citate sipas autorëve| |"Xhevahire" nga Reis Mirdita|

Altruizmi-Egoizmi Dashuria Edukata Gruaja Mali Natyra Qesëndi
Arsimimi Dashuria (II) Ëndërrat Humori Mëdyshja Ndryshimi Rrena
Art-Dhunti Dashuria (III) Fëmijët Imagjinata Miqësia Nga-fëmijët Skamja
Besimi Dashuria (IV) Filozofia Inteligjenca Mosha Nga-Vizitorët Vetitë
  Dituria Fjalëbutësia Jeta Motivimi Optimizmi Vjedhja
  Drejtësia Frymëzimi Lakmia Muzika Paqa Xhelozia
      Lotët   Paragjykimi Të-pandara
      Lumturia      
____histori kombëtare, vështrime, debat, politikë, letra të hapura____ © Të gjitha të drejtat e rezervuara.
Copyright © 2007 [ http:// www. filolet.com ] Tous droits réservés.
Révision : 28 nov. 2012 14:06:32 +0100 .