Filozofi
     dhe
letėrsi

__histori kombėtare, vėshtrime, debat__

 
 

 

 

Portal  Nobelistėt

   

Albert Camus
(1913-1960)
Adaptoi nga frengjishtja:
Mesir Rexhepaga

 

 

Albert Camus lindi nė Mondovi (Algjer) mė 7 nėntor 1913. Ėshtė fėmija i dytė i Lucien Camus, punėtor ferme dhe Catherine Sintes, shėrbėtore e re me origjinė spanjolle qė nuk dinte shkrim-lexim dhe kishte vėshtirėsi nė tė folur. Lucien Camus u mobilizua gjatė Luftės sė Parė Botėrore dhe vdiq nė betejėn e Marnės. Alberti shum i ri nuk do tė mbaj mėnd babain e tij. Nė kėtė kohė, nėna e tij u vendos nė Belkur, lagje e varfėr e Algjerit. Duke falemnderuar ndihmės sė njėrit nga mėsuesit e tij, z. Germain, Albert Camus fitoi njė bursė dhe mundi tė vazhdojnė shkollėn e tij tė lartė Buzho nė Algjer. Kėtu zbuloi dy haretė e tij: futbollin (ai ėshtė portier i shkollės) dhe filozofinė me profesorin Jean Grenier. Fatkeqėsisht u sėmua nga tuberkulozi e kjo e pengoi qė tė kaloj agregacionin e filozofisė.

Mė1932 mbaroi shkollimin e mesėm dhe filloi studimet nė filozofi. Kėtė vit, botoi artikujt e tij tė parė nė njė revistė studentore. Mė 1934 u martua me Simone Hié kėshtuqė edhe u detyrua qė nė ndėrkohė tė gjej punė tė ndryshme ditore pėr tė financuar studimet dhe pėr tė pėrmbushur nevojat e familjes. Gjatė vitit 1935, u kyq nė Partinė Komuniste, nga e cila u largua nė vitin 1937. Mė 1936, diplomoi nė "Studime tė Larta Filozofike", dhe menjėherė themeloi Teatrin e Punės pėr tė cilin shkroi bashkė me tre shokė "Revolta nė Asturias" (Révolte dans les Asturies), e cila u ndalua menjėherė pas publikimit. Mė pas, luan dhe bėn shum adaptime si: "Koha e pėrbuzjes" (Le temps du mépris) nga André Malraux, Vėllezėrit Karamazov tė Dostojevskit etj. Mė 1938 punėsohet gazetar nė "Algjeri Republikan", ku ngarkohet me pėrcjelljen dhe raportimin e proceseve gjyqėsore politike nė vend.

Situata ndėrkombėtare vjen duke u tendosur. Gazeta "Algjeri Republikan" pushon sė daluri dhe Albert Camus shpėrngulet nė Paris, ku edhe punėsohet nė "Paris-Soir". Nė tė njėjtėn kohė ēkunorizohet me Simone Hié e martohet me Francine Faure.

Nė vitin 1942 militon pėr njė lėvizje tė rezistencės dhe boton artikuj nė "Beteja" (Combat) qė bėhet gazetė pėr ēlirim. Tė njėjtin vit, botoi "I huaji" (L'Etranger) dhe "Miti i Sizifit" (Mythe de Sisyphe) te botuesi me famė Gallimard. Kėto dy libra ndezėn rininė e ky fakt e bėri Albert Camus, njeri tė famshėm.

Mė 1944, takohet me Jean-Paul Sartre. Ky i fundit shpreh dėshirė qė Camus tė vendoj nė skenė "Huis Clos". Ėshtė kjo kohė kur dy filozofėt mbanin marrėdhėnie miqėsore: "Kombinim i mrekullueshėm i njė personi dhe njė vepre" shkruan Sartre, pėr Camus. Me kohė, kėto marrėdhėnie pėrskeqen gjer nė shkallė pa kthim.

Nė vitin 1945, publikoi dhe vendoi nė sqenė pjesėn "Caligula", e dy vjet mė vonė botoi veprėn "Pesta" (La Peste) me tė cilėn pati sukses tė jashtėzakonshėm. Ky ėshtė viti edhe kur Camus largohet nga gazeta "Combat".
Mė 1951, doli nga shtypi "Njeriu i revoltuar" (l'Homme Révolté) qė i ēoi pesh syrrealistėt dhe egzistencialistėt. Mė sė pari reagoi me furi André Breton lidhur me shkrimet e Camus mbi Lautreamont dhe Rimbaud. Egzistencialistėt vetėtijnė nė artikullin e publikuar nė "kohėt moderne" (Les temps Modernes), drejtor i sė cilės ėshtė vet Jean-Paul Sartre. Nuk shkoi gjatė dhe marrėdhėniet miqsore Camus / Sartre u prishėn pėrfundimisht

Camus, pėrjeton me dhimbje tė madhe situatėn algjeriane. Pozicionohet nė "Express", pėrmes disa artikujve, nė tė cilėt vė nė pah se ai e shihte kėtė luftė si tragjedi dhe fatkeqėsi personale. Madje shkoi nė Algjer ku bėri apel pėr pajtim. Kjo thirrje dėshtoi plotėsisht.
Vitin 1956 botoi veprėn cinike dhe pesimiste, "Rėnia" (La Chute).

Camus Nobelist

Albert Camus ėshtė fitues i Ēmimin Nobel (tetor 1957) "... pėr vepėr qė nxjerr nė pah me seriozitet tė thellėsishėm problemet e kohės sė sotshme nė ndėrgjegjen e njerėzimit". Pra nė moshėn 44 vjeēare bėhet Nobelist dhe ėshtė i nėnti francez qė merr kėtė shpėrblim. Me kėtė rast mban fjalimin qė ia pėrkushton mėsuesit tė vet nga Kolegji, Louis Germain, i cili si qė u tha mė lart, ia mundėsoi vazhdimin e studimeve. Nė kėtė fjalim, pėruroi filozofėt Roger Martin du Gard, Franēois Mauriac, William Faulkner ku mes tjerash ceku se mė shum do ti pėlqente qė kėtė ēmim tė dalluar ta merte André Malraux, mik i vjetėr i tij, pėr tė cilin kishte konsiderata mė tė larta.

Tre vjet mė vonė, me 4 kallnor 1960, vdiq nė njė aksident rrugor. Fati i njeriut… Pat planifikuar tė udhėtoj nė Paris me tren, Michel Gallimard i propozon tė pėrfitoj pak nga vetura qė ka. Pranė qytetit Sens, pėr arsye tė pakuptueshme humb kontrollin e automjetit dhe nė aksident vdes menjėherė. Nė veturė u gjet njė dorėshkrimi i pambaruar me titull "Njeriu i parė" (Premier Homme). Nė njėrin nga xhepat e tij, u gjet bileta e trenit pėr Paris.

 

Nobelistėt

Rradhitje sipas vitit:

• 1901 : R.S Prudhomme
• 1902 : Th. Mommsen  
• 1903 : B. Bjornson
• 1904 : Frédéric Mistral dhe
José Echegaray 
• 1905 : H. Sienkiewicz  
• 1906 : G. Carducci
• 1907 : Rudyard Kipling
• 1908 : R. Eucken
• 1909 : Selma Lagerlöf
• 1910 : P. von Heyse  
• 1911 : M. Maeterlinck  
• 1912 : G. Hauptmann  
• 1913 : R. Tagora  
• 1914 : nuk u nda
• 1915 : Romain Rolland
• 1916: von Heindestam
• 1917 : Karl Gjellerup dhe
H. Pontoppidan 
• 1918 : nuk u nda
• 1919 : Carl Spitteler
• 1920 : Knut Hamsun  
• 1921 : Anatole France  
• 1922 : J. Benavente
• 1923 : W. B. Yeats
• 1924 : W. Reymont
• 1925 : G. B. Shaw 
• 1926 : G. Deledda
• 1927 : Henri Bergson  
• 1928 : Sindgrid Undset
• 1929 : Thomas Mann  
• 1930 : Sinclair Lewis
• 1931 : Erik A. Karlfeldt
• 1932 : J. Galsworthy
• 1933 : Ivan A. Bounine
• 1934 : Luigi Pirandello
• 1935 : nuk u nda
• 1936 : Eugene O'Neill
• 1937 : R. M. Du Gard
• 1938 : Pearl Buck
• 1939 : F. E. Sillanpaa
• 1940 : nuk u nda
• 1941 : nuk u nda
• 1942 : nuk u nda
• 1943 : nuk u nda
• 1944 : J. V. Jensen
• 1945 : Gabriela Mistral
• 1946 : H. Hesse
• 1947 : André Gide
• 1948 : Thomas S. Eliot
• 1949 : W. Faulkner
• 1950 : B. Russel
• 1951 : Par Lagerkvist
• 1952 : F. Mauriac
• 1953 : W. Churchill
• 1954 : E. Hemingway
• 1955 : H. Laxness
• 1956 : J. R. Jimenez
• 1957 : Albert Camus
• 1958 : Boris Pasternak (e refuzoi).
• 1959 : S. Quasimodo
• 1960 : S-J. Perse
• 1961 : Ivo Andriq
• 1962 : John Steinbeck
• 1963 : Georges Séféris
• 1964 : J-P Sartre (e refuzoi)
• 1965 : M. A. Shollohov
• 1966 : S. J. Agnon dhe
Nelly Sachs
• 1967 : M. A. Asturias
• 1968 : Y. Kawabata
• 1969 : Samuel Beckett
• 1970 : A. Solzhenjicin
• 1971 : Pablo Neruda
• 1972 : Henrich Böll
• 1973 : Patrick White
• 1974 : E. Johnson dhe
Harry Martinson
• 1975 : E. Montale
• 1976 : Saül Bellow
• 1977 : V. Aleixandre
• 1978 : Issac B. Singer
• 1979 : O. Elytis
• 1980 : Ceslaw Milosz
• 1981 : Elias Canetti
• 1982 : G. G. Marquez
• 1983 : William Golding
• 1984 : Jaroslav Seifert
• 1985 : Claude Simon
• 1986 : Wole Soyinka
• 1987 : Joseph Brodsky
• 1988 : N. Mahfouz
• 1989 : Camillo J. Cela
• 1990 : Octavio Paz
• 1991 : N. Gordimer
• 1992 : Derek Walcott
• 1993 : Toni Morrison
• 1994 : Oe Kenzaburo
• 1995 : S. Heaney
• 1996 : W. Szymborska
• 1997 : Dario Fo
• 1998 : José Saramago
• 1999 : Günter Grass
• 2000 : Gao Xingjian
• 2001 : V. S. Naipaul
• 2002 : Imre Kertész
• 2003 : J. M. Coetzee
• 2004 : Elfriede Jelinek
• 2005 : Harold Pinter
• 2006 : Orhan Pamuk
• 2007 : Doris Lessing
• 2008 : J-M Le Clézio
• 2009 : Herta Müller
• 2010 : Mario V. Llosa

• 2011 : Tomas Tranströmer

Ballina

 

 
 
 

Filozofi
         dhe letėrsi

|Citate dhe proverba| |Citate sipas autorėve| |"Xhevahire" nga Reis Mirdita|

Altruizmi-Egoizmi Dashuria Edukata Gruaja Mali Natyra Qesėndi
Arsimimi Dashuria (II) Ėndėrrat Humori Mėdyshja Ndryshimi Rrena
Art-Dhunti Dashuria (III) Fėmijėt Imagjinata Miqėsia Nga-fėmijėt Skamja
Besimi Dashuria (IV) Filozofia Inteligjenca Mosha Nga-Vizitorėt Vetitė
  Dituria Fjalėbutėsia Jeta Motivimi Optimizmi Vjedhja
  Drejtėsia Frymėzimi Lakmia Muzika Paqa Xhelozia
      Lotėt   Paragjykimi Tė-pandara
      Lumturia      
____histori kombėtare, vėshtrime, debat, politikė, letra tė hapura____ © Tė gjitha tė drejtat e rezervuara.
Copyright © 2007 [ http:// www. filolet.com ] Tous droits réservés.
Révision : 28 nov. 2012 14:06:32 +0100 .