Filozofi
     dhe
letërsi

__histori kombëtare, vështrime, debat__

Ballina

Letërsi

Filozofi

Histori

Opinione

Intervista

Citate

Kritikë

 

Ballina   Portal - Zemërimi

Zemërimi

Nga: Laureta Miftari

Filozofi
 
dhe
letërsi

Shiquar në suaza psikologjike, zemërimi merret si emocion që buron nga lëndime shpirtërore, mungesa e frustrime të shumllojshme. Ai lind për të mbrojtur tërësinë fizike dhe për vënien në pah të unit. Shpesh ai është me brendi e motive altruiste. Konsiderohet gjithashtu se një zemërim i shëndoshë, nuk përmban paragjykime dhe ky mund të dëmtoj duke shkaktuar vuajtje personit të zemëruar. Në shum personë, ajo mund të numërohet pa mëdyshje edhe si pasion.

Zemërimi shkakton numër të madh ndërhyrshjesh dhe shprehjesh fiziologjike duke bërë kështu, përgatitje dhe aftësim maksimal të trupit për reagim. Shpejtësimi i punës së zemrës, «hypja e gjakut në fytyrë» ose më saktë në pjesët e sipërme të trupit, shpejtësimi i frymëmarjes dhe rritja maksimale e zërit gjatë të folurit. Dallohen gjithashtu të tjera manifestime fizike: shtërngimi i duarëve në grushta, shtërngimi fëlçisë (populli do të thoshte «kërcëllimi i dhëmbëve») mrrolja dhe zgjërimi i kanaleve hundore për frymëmarje më të madhe dhe të shpeshtuar si dhe nganjëherë përshkimi i trupit me dridhje (të cilat nuk vijnë nga friga sepse ajo nuk është prezent në këto momente). Kohëzgjatja e pezmit të këtillë është mjaftë e shkurtër. Mjafton që vëmendja të kaloj në një përcaktim tjetër, në një objekt tjetër dhe inati shafitet.

Disaherë shprehen mendime se zemërimi lidhet në një mënyrë me vullnetin dhe dëshirën për reagim pasiqë në zemërim ka një masë të mirë të altruizmit. Altruizëm ka por zemërimi nuk përbën në vete aspak arsyetim të shëndoshë përkundrazi, vullneti është i pajisur dhe rrjedh e përcillet nga arsyeja. Zemërimi ka gjithëmonë objektin e përpiktë para vetes, dëshirën për hakmarje dhe zgjedh prenë. Asnjëherë i zemëruari (koleriku) nuk ngritet kundër dikujt ndaj të cilit nuk mund të ushtroj dhunë e hakmarrje sepse e din që nuk mund të ngritet mbi të.

Egziston gjithashtu cilësimi «shpëtimtar». Natyrisht se zemërimi nganjëherë sjell përfitime për subjektin  sepse çliron atë por nga ana tjetër shtrohet pyetja se a është pezmi vetëm kaq apo shum më tepër i ndërlikuar dhe në këtë rast, shpërthimi i zemërimit nuk mund të jetë zgjedhja që shpëton. Është e drejtë e çdonjërit të shprehë e manifestoj pezmin e vet por vallë, pezmi a është në njejës dhe pasioni kolerik a kalon, dhe më tepër, a i mjafton një shpërthim vullkanik. Zemërimi është emocion që nuk njeh frigë e emocionet e këtij profili përgatisin reakcione të rastit (të rastësishme gjithashtu). Ndjenja e padrejtësisë, e pafuqisë, frustrimet e dinamika shoqërore me kahje të «pavolitshme» krijojnë ndjenjën e vuajtjes dhe gjatë shpërthimit ajo vë në pozita të vështira edhe subjektin si subjektet që pësojnë zemërimin e subjektit në kolerë. Në këtë kontekst të cilësimit të zemërimit, mund të themi se ai mund të numërohet akoma si ndjenjë dhe pulsion, kjo nga se zemërimi duhet parë edhe në prizmën e vizionit të subjektit kolerik. Zemërimi emocional, ska dyshim se mund të jetë «shpëtimtar», që unë preferoj ta quaj çlirimtar. Një britmë e madhe çliron e prandej, ai që shprazet në këtë mënyrë ndjehet më mirë se personi që ngulfatë zemërimin dhe në vijim pëson shum shpesh nga ndjenja e fajësisë. Nëse ngulfatja bëhet shprehi nga shkaqe të ndryshme, bëhet ngulm, e kjo mund të çoj drejt agresivitetit (dhunës) si dhe gjer në vetvrasje. Dëshira e tepruar për mbisundim të zemërimit dhe shpërthimit të tij me çdo kusht, është pra i dëmshëm dhe andaj duhet larguar të ashtuquaturit «zemërim i ftohtë» ose kalkulator. Shpesh ky konstatim mund të sjell konfuzion, prandaj dua të veçoj se është parësore të dallojmë zemërimin nga zënkat, ngatërresat, mbatjen e forcave fizike dhe dhunës. Natyrisht, shkarkimi i zëmërimit është i dëmshëm për atë që pëson dhe për atë që derdh zemërimin (edhe pse themi se është «shpëtimtar» ai është i dëmshëm për pikëpamje të tjera shoqërore dhe individuale) por duhet të dallojmë kolerën mbrojtëse nga ajo shkatrimtare. Bërtitmat dhe gestikulacionet e përcjellura me hiperbola janë një e dhuna për të dëmtuar integritetin fizik janë dy akcione plotësisht të ndryshme. Mëtej, zemërimi nuk drejtohet vetëm ndaj qenieve të gjalla, ai ka plot caqe dhe burime nga ku krijohet dhe ndaj të cilëve shpall hidhërimin. Fenomene të shuma natyrore janë në shënjestër ndaj të cilëve subjekti revoltohet: tëmetet, përmbytja, erërat e forta, breshëri e padrejtësi të tjera të panumërta.

Zemërimi dallohet gjithashtu nga dhuna sepse kjo e dyta ka zanafillë të qëllimshme. Ajo shkarkohet mbi diçka që ka për qëllim ta dëmton, ta lëndoj, ta zhduk. Ajo niset nga mëria dhe kërkon asgjësimin e subjektit që ngrihet si pengesë kurse shpërthimi i zemërimit ka për qëllim themelor mbrojtjen.

Për të përmbyllur mbi zemërimin, do të përkujtoj këtu se që në shekujt e hershëm njeriu dinte se zemërimi është çmenduri, një çmenduri e hëpërhëshme. Ai që kaplohet nga zemërimi është jashtë vetkontrollit. Emocioni zemërim, e ç’orienton subjektin por kjo çmenduri është shum e shkurtër, pas vrullit pason qetësimi dhe personi fillon të ndihet disi më mirë por edhe i prekur e i turperuar që i lejoi vetes një sjellje të këtillë.

Mbi dhunën, shkruajtën edhe autorët e lashtë e ndër më më të njohurit janë Aristoteli i cili i kushton një kapitull në Retorikën e tij: Nga ato që nxisin zemërimin, njerëzit e zemëruar dhe motivet e zemërimit. Stoiku Seneca, bën krahasimin e ushtrive gjermanike dhe romane. Për te, fitoret e gjithëmonëshme të ushtrisë së rregullt (profesionale) romane mbi ushtrinë e tërbuar gjermanike janë vërtetim se çdo ndërmarrje nën ndikimin e zemërimit është e dënuar të dështoj.

 



Laureta Miftari

F

i

l

o

l

e

t

.

c

o

m

histori
tradita
vështrime
debat
art
kulturë

 

 
Filozofi
         dhe letërsi

|Citate dhe proverba| |Citate sipas autorëve| |"Xhevahire" nga Reis Mirdita|

Altruizmi-Egoizmi Dashuria Edukata Gruaja Mali Natyra Qesëndi
Arsimimi Dashuria (II) Ëndërrat Humori Mëdyshja Ndryshimi Rrena
Art-Dhunti Dashuria (III) Fëmijët Imagjinata Miqësia Nga-fëmijët Skamja
Besimi Dashuria (IV) Filozofia Inteligjenca Mosha Nga-Vizitorët Vetitë
  Dituria Fjalëbutësia Jeta Motivimi Optimizmi Vjedhja
  Drejtësia Frymëzimi Lakmia Muzika Paqa Xhelozia
      Lotët   Paragjykimi Të-pandara
      Lumturia      
____histori kombëtare, vështrime, debat, politikë, letra të hapura____ © Të gjitha të drejtat e rezervuara.
Copyright © 2007 [ http:// www. filolet.com ] Tous droits réservés.
Révision : 28 nov. 2012 14:06:32 +0100 .