rmt                                                  

Filozofi

Letërsi

Krijimtari

Poetë të rinj

Gojëdhana

Kuvendi

Lojëra flash

Kush jemi

Ballina

Shkrimtarë Shqiptarë

Histori Kombëtare

Rilindja

Letërsia Bejtexhiane

Shkrimtarë të huaj 

Nobelistët

Foilozofët Anglofonë

Filozofët Arabë

Filozofët Frankofonë

Filozofët Grekë

Filozofët Romakë

Sofizmi

Stoicizmi

Fjalor

Portrete të dalluara

Arkivi

Kriza e sotshme që përfshinë rruzullin, ngjall të gjitha llojet e propozimeve për shpëtim nga mizerja, nga ata të konsideruara të tejshkuara e të pavlera gjer në propozime politike mitomane që shërbejnë vetëm për të kapur ca vota në zgjedhje për një vend diku në shkallët e shoqërisë. Strategjitë e përpiluara nga pushteti ku do që të jetë në botë, më shum anojnë nga premtimi se nga një zgjidhje e shtjelluar dhe e menduar mirë. Premtimet për ndërtim e zhvillim industrial, posaçërisht në vendet e varfura, janë sa utopike aq edhe naive dhe të pa themel ngase gjithëmonë e më shum mungojnë lëndët e para. Kjo mungesë shkon duke u rënduar dhe mu kjo më përkujtoi një raport të kahershëm të Klubit të Romës. Më pas është elementi social i ndrarjes së pasurive në mënyrë të drejtë ose së paku më të drejtë. Gjersa kjo ndarje nuk solidarizohet, gjendja vetëm sa e rëndon edhe më tepër çështjen dhe krijon rrugë për një konfrontim të ri shoqëror, të mos them klasor, pasiqë sot nuk mund të bëjmë një ndarje të tillë të shoqërisë që i përngjet viteve "revolucionare" të shekullit XIX e as atyre të gjysmës së parë të shek. XX. 

Lumturia dhe "zhvillimi" industrial

Kërkimi me ngulm i një lumturie gjithëpërfshirëse duke ritur prodhimtarinë industriale, bart njeriun drejt zeros. Çdo pasuri natyrore jo përtrirëse ose që përtrihet pjsesërisht është udhëtim drejtë harxhimit përfundimtar. Vajguri, thëngjilli, po edhe metalet që deponohen kanë fundin e tyre. Rritja e prodhimit, bujqësor dhe industrial, kalon nëpërmjet rritjes së kapaciteteve industriale që vetvetiu ka për pasojë ndotjen dhe nxemjen e mjedisit. Në këtë kaptinë, hyn edhe rritja e rrjetit qarkullues dhe objekteve të tjera që zvoglon në masë hapësirën bujqësore; nga edhe nevoja për shtim të nitrateve për ngritjen e të korrurave.

Shtimi i popullsisë

Prirja për shumim është dukuri e bashkëlindur e qenieve të gjalla kuptuar këtu edhe botën bimore. Fillojmë nga bimët më të thjeshta në natyrë, pastaj nga bota shtazore njëqelizore e gjer tek njeriu. Çdo lloj që lind dhe vdes, synon nga shumimi dhe pushtimi i natyrës dhe rrethit që i përgjigjet. Kjo mbajti gjatë  kohë - me mileniume barazpeshën në tokë  gjersa ndryshimet e sypozuara apo të vertetuara historikisht si që është zhdukja e dinozaurëve është pasojë e ndryshimeve të stuhishme (ose të ngadalshme) të kushteve të jetës që për pasojë për llojet e zhdukura janë arritje në zero. Nëse dinosaurët u zhdukën me ngadalësi pasiqë hapësira për jetesë dhe resurset natyrore për ushqim nuk mjaftonin, ata nuk bartin një përgjegjësi morale ndaj pasardhësve të tyre dhe pra ndaj zhdukjes totale. Përmend këtë rast për të kaluar në një temë sa të prekshme dhe delikate që gjithëmonë ka marrë përmasa ekstreme për, dhe kundër (frigë pa baza të mirëfillta). Gjatë tërë historisë së njerëzimit friga nga uria, nga mosmjaftimi i tokës për prodhime ushqimore dhe për lumturi e begati, u trajtua në mënyra të ndryshme duke u nisur nga frika pa baza të mirëfillta për kuptimin e sotshëm të hapësirës jetësore dhe pasurive natyrore.

Në Neolit, pra rreth 12 000 vjetë para, mendohet të ketë patur 5 milionë banorë.  Nga kjo kohë nuk ka dokumente të shkruara për të thënë se njeriun e neolitikut e mundonte fenomeni i frigës nga një mungesë eventuale e pasurive dhe prodhimit apo gjetjes së ushqimit. Por, dyndjet e vërtetuara a nuk flasin për një kërkim të rezervave ushqimore e më gjërë. Natyrisht se na vetëm mund të sypozojmë se si ata e shihnin dhe si e përjetonin  këtë dukuri të rrezikut që sjellë ardhmëria. Diagonalja e shtimit të popullsisë ngjitet me një plogshti të palodhshme gjer në vitet 1000 (viti 0 = 250 milionë njerëz ). Më 1800 bota numëron 1 miliard kurse  vetëm nga 1975 gjer më vitin 2000, nga 4 miliardë bota arrin në 6 miliardë banorë…

Gjatë gjithë kësajë periudhe, njeriu harxhoi pasuri natyrore dhe vazhdonte gjithënjë të shpejtoj rritjen e prodhimit e me këtë, shteronte burimet natyrore pa ndonji rrezik të afërt të ndotjes, ose ngritjes se temperaturës mesatare. Megjithate sindromi i mungesës së ushqimit dhe mirësive të tjera çonte drejtë betejave për prodhim et pasurim. Kur ndihej një « harxhim » i begative natyrore (mungesë pyjesh, kullosash dhe toke të korrash), fillonin dyndjet dhe lufërat grabitqare-pushtuese. Historia tanimë njeh mirë luftërat në Mesopotami përgjatë brigjeve të Tigrit e Eufratit, Egjipti në luftëra për pellgun e Nilit dhe minierat e remit në Sinai e kështu gjer më ditët tona.

Dhe mu në ditët tona, të quajtura moderne, luftërat janë akoma më të dëmshme dhe nuk bëjnë gjë tjetër përveçse sjellin fatkeqsi njerëzore me vrasje, shkatërrime dhe ndotje të mjedisit që përfundimisht shpejtëson përkeqsimin e barazpeshës së cikleve natyrale ; ndryshim klimatik, dobësim i prodhimit bujqësor, përhapje të sëmundjeve të njohura dhe të panjohura e plot ndërlikime të tjera si pasojë e drejtprdrejt e dukurive të përmendura lartë.

Raporti Meadows

Më 1968 lind një organizëm që bëri bujë të madhe në qarqe shkencore dhe më gjërë kur publikoi një « raport » me namë. Qe ky viti 1972, dhe të sqaroj menjëherë se themeluesit janë emra të njohur që ushtronin detyra të rëndësishme në vendet ku jetonin (në mes tyre, një rektor unuverziteti gjerman, një këshilltar shteteror japonez, zv. drejtori i Olivetti-t...). Ky klub, u krijua me qëllim të studjoj problemet e zhvillimit të përgjithshëm dhe përcaktimin  e kufijve të rritjes së tij që sillte ndërlikime në natyrë.

Buja e vertëtë filloi më 1972  kur hulumtuesë të MIT-it (Massachussetts Institute of Technology), me kërkesë dhe nën bashkëredaktim të Klubit të Romës, bënë të njohur hulumtimet e tyre të njohura  si « Raporti i Klubit të Romës por që titullohej në të vërtetë sipas emrit të drejtorit Dennis Meadows, "Raporti Meadows". Ky raport u rishiqua nga autorët më vitin 1992 (Beyond the Limits) dhe 2004 (Limits to Growth. The 30-Year Update. (Një përgatitje e vazhdueshme  për një parashiqim  me elementë të rinj është në rrjedhë dhe do të del në dritë më 2012).

Ky raport, në të vërtetë është një studim mjaft serioz pa qëllime të profetizimit të ardhmërisë si që duan ta paraqesin disa njerëz. As nuk është vepër fantaziste dhe as terorizim i të terorizuarve nga ardhmëria. Puna e tyre është një prospekt për ardhmëri që bazohet në dokumente të përpiluara nga institute të ndryshme klimatike e më gjërë. I vetmi parashikim – konkludim, që nxirret si përfundim  nga një seri të dhënash të vërtetuara është se rritja e vazhdueshme e prodhimtarisë materiale çon drejtë një shkatërrimi të përgjithshëm. Kjo do të vij pa dallim optimizmi ose pesimizmi pasiqë mundësitë për reciklim janë të pamjaftueshme, harxhimi i pasurive themelore naturore që nuk janë të ripërtrishme dhe ndotja janë prova të ngulmuese.

Uria dhe sëmurjet

Ky raport, i mbështetur gjithashti në llogari matematikore, parasheh një ramje të rrezikshme të standardit jetësor gjer në uri masovike. As kjo nuk është një element për të frikësuar njeriun por një pikënisje alarmante për të lëvizur në mbrojtje të natyrës e sidomos duke stopuar nxemjen klimatike dhe ndotjen. Në kohën kur jam duke bërë disa korrigjime të shkrimit, has në lajmin "e ditës" që i bashkangjitet plotësisht temës sime dhe arsyeton modelin dhe parashikimet e Meadows-it. "Rritja e temperaturës globale shkakton 300 000 të vdekur në vit" janë titujtë  e sodit (30 maj, 2009) në mediat botërore.  Ish Sekretari i OKB Kofi Annan, nënvizon këtë katrahurë me fjalët: "Ndryshimet klimatike janë një krizë humanitare e heshtur (e pazhurmë), megithë faktit se është sfida më e madhe humanitare buthtuese e kohës sonë". Lidhur me këtë, Forumi Humanitar Botëror (GHF) vlerëson gjithashtu në këtë drejtim se 325 milionë njerëz janë të prekur rëndë nga ndryshimet klimatike dhe ky numër do të dyfishohet gjer më vitin 2030, gjithëmonë  nga shkaqe të shkatërrimit të rrethit dhe sternxemjes klimatike. Më tutje GHF sygjeron se ngritja e nivelit të detrave dhe zgjërimi i shkretëtirës si pasojë e ndryshimeve të përmendura, zvoglojnë pajisjen me ujë për pije  dhe me ushqim. Kjo rritë akoma më shum problemin e diaresë, paludizmit dhe mungesës së ushqimit.

"Jepi natyrës aq sa merr nga ajo"

Zgjidhja, folur me gjuhën  fetare dhe shkencore qëndron në zgjatjen e jetës së planetit gjegjësisht zgjatje e jetës së natyrës dhe pasardhësve tonë. Çështja është delikate në pikëparje etike dhe shoqërore. Në kuptimin shoqëror duhet: 

a) venduar në këmbë pa vonesë një sistem të ndarjes së pasurive në mënyrë humane në çdo luginë apo kodrinë të botës, fakt që do të mundësoj;

b) të ndalojmë rritjen e prodhimtarisë industriale dhe;

b) parandalimin e ndotjes (dhe ndotësit) me anë të një kontrolli rigoroz.

Pjesa etike e problemit është shum më e ndërlikuar për ta zgjidhur dhe për ta realizuar. Këtu bëhet fjalë për ndërprerje të shtimit në të gjitha poret e jetës. Çdo gjë të përqëndrohet në një "zero", nëse me 0 shënojmë momentin aktual të prodhimtarisë. Pra zero rritje, nënkuptuar këtu edhe natalitetin. Ç’ështje për të cilën duhet angazhuar njerëz më njohuri të gjëra nga lami të ndryshme, që përpos diturive të vërtetuara, posedojnë cilësi të larta morale. Për të arritur në një shkallë të tillë, duhet së pari një edukim në nivel botëror nëpërmjet sqarimit adekuat të gjendjes së natyrës, mundësitë e saja të qëndroj përballë rritjes – shtimit të elementeve dëmtuese dhe harxhuese si dhe kapacitetet reale të saj të jetoj në rast se njeriu vazhdon me ritmin e tashëm drejtë ardhmërisë.

Është tejet e ndijshme çështja e kontrollit të natalitetit sidomos tek popujtë dhe grupet etnike të paktë numerikisht e në veçanti te ata të cilët janë në një mënyrë apo tjetër,të persekutuar politikisht dhe juridikisht. Ata jetojnë të gjendje frike nga  çfarosja nga ana e më të fortit dhe kanë tendenca të shtimit për të mbijetuar dhe për të ndryshuar gjendjen numerike në « rafshin » ku jetojnë. Për këtë, njeriu duhet sa më parë të ndërpres dhunën dhe mosnjohjen e tjetrit. Kështu ndërton themelet e sigurisë edhe për grupacionet më të vogla etnike dhe "sakrificat" e bëra nga shmangja e vrapit pas kapitalit dhe rritjes së prodhimit material, shëndrohet në fitore për brezërit e ardhshëm.

Të shofim se a mundemi t’i mënjanohemi një shpërthimi më të madh të shtimit të prodhimtarisë duke kontrolluar natalitetin ! Hulumtuesit e çështjes janë kategorik : Përderisa kërkojmë rritjen e që politikat aktuale shtetërore në botë e quajnë pozitive dhe bazojnë projektet e tyre shtetërore mbi këtë teori, skatërrimi global do të na gjejë para vitit 2100. Zgjedhja e vetme është, e pa shkelur mbi vlerat etike, që me një vetkontroll të ngritur nga të gjithë, të ndërpresim me çdo shtim industrial e bashkë me të edhe « disa madhësi të tjera fizike në një nivel kompatibil me mundësitë e planetës sonë ».*

Kur flasim për kufizim, vetvetiu vihet në pyetje legjitimiteti i akuzës ndaj prodhimit në rritje dhe fajësimit të saj. Nëse marrim për bazë ndryshimet e konstatuara në « Raport » po dhe në statiska të ndryshme, dhe nëse duhet të ngadalsojmë hapin drejtë përfundimit katastrofal në një të ardhme të shpejtë (fundi i shek. XXI), atëherë qasja drejt limitimit është më se legjitime. Për më tepër, një model i këtillë, natyrishtë me plotësime të tjera të nevojshme, bëhet obligim moral për na dhe për breznitë tona.

Ç’thot feja për shkatërrimin ?

Në të gjitha librat pa përjashtim flitet për një fund të plotë. Jepen « tablo » të shkatërrimit të jetës në tokë ; shpesh me krahasime që japin një pasqyrë mjaftë të qartë për sqenarin  e ditëve të fundit. Tani më janë të njohura, si që u tha edhe më lartë, shkaqet fizike të përfundimit. Neve na ngelë të zgjasim jetën e tokës sonë me krejtë pasuritë e saj që ka. Detyra e jonë nuk është vetëm detyrë e shpikur nga njeriu për t’u mbrojtur nga çfarosja. Ajo është detyrë supreme hyjnore për vetëmbrojtje e fundi i botës të shtyhet sa më larg. Kjo është e mundshme pa asnjë mëdyshje.  T’i këthehemi edhe një herë citatit : «Jepi natyrës aq sa merr nga ajo!» .  

Filolet

Reago ndaj artikullit

Horoskopi javor
Quizz, Scrabble, Lojra të tjera...
-------------------------------
Shkrimtarët  bashkëkohorë    
shqiptarë 

● Abdylazis Islami
● Ali Daci
● Ali Podrimja
● Arif Molliqi
● Azem Shkreli
● Bedri Dedja
● Besnik Camaj
● Bujar Plloshtani
● Dh. Pojanoku
● Din Mehmeti
● Esad Mekuli
● Jeton Kelmendi
● Hajdar Salihu
● Haxhi Kraki
● Ismet Rashiti
● M. Blakaj
● Nermin Vlora-F
● Pal Sokoli
● Sadik Krasniqi
● Sevdije Rexhepi
● Shefqet Dibrani
● Vasil Tabaku

Shkrimtarët 
shqiptarë - gjysma e parë e shek. XX

●Ali Asllani 
●Faik Konica  
●Fan S.Noli   
●Gjergj Fishta 
●L. Poradeci
●Migjeni
●Sterjo Spasse

Rilindasit

●Asdreni 
●Filip Shiroka
●J. De Rada
●Naim Frashëri  
● Ndre Mjeda   
● Sami Frashëri

Bejtexhinjt 

●H. Z. Kamberi  
●Muhamet Çami   
● Nezim Frakulla   ●Selejman Naibi
●Tahir Ef. Lluka

Shkrimet e para të gjuhës shqipe

●Gjon Buzuku

Citate dhe Proverba 

●Posta e citateve