| |
E drejta (gjysmake) e votimit
Propozime tė llojllojshme hasen vitet
e fundit nė Perendimin e industrializuar mbi tė
drejtėn e votimit pėr tė huajtė. Nga tė gjitha opcionet e propozuara,
duke filluar nga anėt a majta, janė sa tė pavėnd aq edhe jashtė ēdo
tė drejte tė mirėfilltė. Pėr mė tepėr, njė e drejtė e dhėnė tė
huajve nė nivel komunal ngatėrron akoma mė tepėr situatėn politiko-shoqėrore
pasiqė ndanė mė keq njeriun vendas (shih autokton) dhe "tė huajin"
nė dy kutė tė ndryshėm. Njėri nga qytetarėt me tė drejtė komunale
por i cunguar nė fushėn mė
tė lartė kombėtare (shtetėrore) e tjetri sovran i plotė. Projekt i kėtillė
aktualisht ėshtė nė aprovim e sipėr nė Spanjė, diēka e
ngjashme nė Francė qėndron
akoma si propozim-insistim i tė majtės dhe diskutimet janė nė vlim, nė Zvicėr
aplikohet vende vende por kėtu kjo ēėshtje don njė studim tė
veēantė pasiqė e drejta e votimit jepet drejtpėrsėdrejti nga komunat
ose mė gjėrė nga kantonet e kjo shkakton njė tė drejtė tė ndryshme
nė rrafshin politik federatif ku njėsitė mė tė vogla politike janė mė
tė emancipuara se federata. Nė Norvegji nga 1978 : "tė drejtė vote
dhe tė zgjedhjes nė votimet komunale dhe regjionale pėr rezidentėt
shtetas tė Unionit Nordik me kusht tė qėndrimit me kohėzgjatje
prej tre vjetėsh
". Teorikisht, nė SHBA tė huajtė nuk
kanė tė drejtė votimi por nė tė vėrtetė ky problem ėshtė i
rregulluar mė sė miri me ligj tjetėr. Kėtu tė huajtė me
legalilizimin e qėndrimit e marin shtetėsinė dhe kjo pyetje rregullohet
vetvetiu qė nė kėtė moment.
Ti kėthehemi Perendimit evropian ku pėrmenda
se nė disa shtete, votimi nė nivele "tė ulta" ėshtė i
akorduar e kjo shkėputė njeriun nė dyshė. Nė tė vėrtetė kjo lloj e
drejte ėshtė vetėm njė marketing i ndyrė politik pasiqė e pėrkul
njeriun nė qytetarė tė dorės sė dytė. Qytetarė nė komunė e jo
qytetarė nė nivel legjislativ-shtetėror. Rezidenti i njė vendi ose ėshtė
qytetar ose nuk ėshtė ; nuk mund dhe nuk duhet tė jetė i pėrgjysmuar
pėr hatėr tė disa poenave politike nė vend dhe nė botė. Aq mė shum
ėshtė vėshtirsuar situata nė shtetet qė formojnė BE. Kėtu
gradualisht, mbisundon njė kakofoni tejet e rėndė pasiqė rezindentėt
dalngadal, ndahen nė tri po dhe katėr qarqe hierarqike : rezidentėt
nga BE-ja, tė tjerėt e mandej, kėta "tė tjerėt" nė qarqe
kohore tė arritjes e pse jo edhe njė ndarje sipas regjioneve nga arrijnė
(si rasti i qarqeve pėr akordiminin e lejes sė qėndrimit).
Sa i pėrket temės qė po shtjelloj,
them se nga momenti kur
rezidenti paguan tatimet, ndėrlidhet me tė drejtėn e votimit nė nivel
komunal e jo nė nivele tjera. Po pse?, tatimet a nuk i paguan si ēdo
qytetarė tjetėr? Megjithate, kjo nuk ėshtė akoma plotėsim i normave pėr
ti grumbulluar tė gjitha mundėsitė shoqėrore tė garantuara tė njė
shteti. Kjo e drejtė kaplon njė morķ elementesh tė tjera qė duhet
grumbulluar. Kėtu qėndron nė pikė tė parė elementi kombėtar e kjo
ėshtė nyja kryesore e fitimit tė drejtės sė votės dhe nė kėto
kushte largohemi nga feudalizimi dhe
pėrkeqėsimi i tė sė drejtės pėr votim tė selekcionuar nė kumunal e
legjislatif. E majta evropiane nėse don tė krijoj kushte pėr barazim tė
qytetarėve dhe rezidenėve tė tjerė, duhet tė kėrkoj dhe gjejė forma
qė lehtėsoj marjen e shtetėsisė kėshtuqė, thash edhe mė
parė, ēdo kush fiton automatikisht tė drejtėn
pėr tė rrethuar njė PO, njė JO, njė deputet apo tjetėr mandat
pėr kandidatėt e prezentuar nė fletėvotime.
Votimi ėshtė e drejtė e patjetėrsueshme
e qytetarit dhe ajo i takon atij qė nga momenti kur ndjenė vehten pjesėtar
trupi tė njė vendi gjeopolitik. Pra njohja e shtetėsisė ėshtė ajo qė
duhet tė ju miratohet rezidentėve qė e dėshirojnė atė se e ndiejnė
vehten qė janė praktikisht pjesė e shoqėrisė ku punojnė, shkollohen,
lindin dhe krijojnė. Kėto formojnė njė njėsi shoqėrore me qytetarėt
nė pėrgjithėsi dhe jo mozaik politik tė komponuar nga shkallėzime tė
ndryshme me tė drejta gjysmake. Kuptimi njeri (person) dhe qytetar, nuk
ndėrlidhen se kėto dy fjalė nuk janė sinonime e nga
kjo vetvetiu nuk do tė ndalemi dhe tė akordojmė njė tė drejtė qė
ndanė kualitativisht dhe bėnė klasifikimin e qenies njerėzore.
Mospasja tė drejtė votimi kushtėzohet me elementin e ndjenjės sė mishėrimit
me entitetin nacional e kur kjo ndjenjė ėshtė prezente, nuk duhet mė
asesi tė manipulohet me nivele "komunale"
apo ēdo far lloj tjetėr tė drejte pėrveē asaj qė garanton
barazi tė plotė dhe ndjenjė tė plotė tė pėrqafimit ligjor dhe shoqėror
nė ēdo aspekt tė humanizmit qė duam ta arrijmė nė demokracitė
perendimore dhe gjithkah gjetiu nė botė.
Votuesi ėshtė sovran, sovraniteti nuk
ėshtė asnjėherė i pėrgjysmuar ose i kushtėzuar me lokalizma dhe
qarqe tjera spektrale politike.
|
| |
|