Debatet mbi konfliktin duket tė
kenė zanafillėn e tyre qė nė kohėrat mė tė lashta por pėr na,
definitivisht njihen shkrimet e Platonit ("Republika") mbi
relacionet zotėriu (ose pronari) / robi. Nė kohėrat mė tė reja,
gjegjėsisht me Hegelin, nė "Dialektika e tė zotit (pronarit) dhe
skllavit" fillon njė epokė e re e spjegimit mė tė kompletuar
tė konfliktit.
Konflikti, ėshtė gjendja e tejkaluar e
izolimit. Nė kėtė stad, flasim pėr situatė tė bllokuar nga
kacafytje tė marrėdhėnieve me tjetrin, duke patur gjithėmonė
parasyshė se kėto marrėdhėnie tani janė tė zhvlerėsura dhe si tė
tilla nuk plotėsohen e kjo lind konfliktin: kėtu flasim pėr
konflikt ku unė ėshtė nė konfrontim me njė unė tjetėr
pa patur tė bėjė me forcat fizike dhe mjeteve tjera. Konflikti
zgjat pa asnjė pėrjashtim, gjer nė arritjen e shkallės
mbisundim/skllavėrim. Si qė pėrmenda, konflikti nuk ka tė bėjė me
forcat fizike o teknike por, nė pikė tė parė me vullnetin e mėtej guximin, inatin
dhe dėshirėn. Dy "unet" qė pėrplasen me shiqim tė
egėrsuar dhe qė pėrfundon medoemos me lėshim pé tė njėrės palė.
Njėri "unė" ėshtė dominuesi e tjetri i
skllavėruari. (Tezė e shtjelluar nga Hegeli).
Henri Laborit,
( 1914-1995), kirurg, neurobiolog, eutonolog dhe filozof, qėndrimin
konfliktual e ndanė nė tri qėndrim-sjellje:
ikja
pezmatimi (revolta)
nėnshtrimi (bindja tjetrit)
Njė shembull tė bukur mbi konfliktin ėshtė
kalimi nėpėr njė fazė dyluftuese tė shiqimit nė sy mes dy uneve;
unit un dhe unit tjetri. Nė mes tė Sartre-it nė njė shtjellim tė
bukur qė bėnė nė veprėn e tij "L'Źtre et le Néant", pjesa
e 3tė, Gallimard),
dhe njė kallėzimi nga jeta e vet e njė
profesori tė pensionuar, e zgjodha ngjarjen nga jeta e vėrtetė, pra
pėrjetimin e profesorit tė dikurshėm. Relacionet qė pasojnė nga kjo
ngjarje, prodhojnė dhe themelojnė efektin dominues/i
dominuar.
Nė vijim, pėr tė shtjelluar marrėdhien konflikt, po kaloj nėpėr
skicėn e shkurtėr tė pėrjetimit gjatė sekondave tė dyluftimit
vizual tė profesorit X.
Ky vit, solli modėn e fundeve mbi gjunj e
unė me tė pesėdhjetat e mia, kisha ėndjen ti fiksoj tė rejat.
Asgjė nuk mė pengonte tė harrohem mbi lėkurėn e bukur tė kėmbėve
joshėse. Kėsaj rradhe u "kapa" pėr shiqimin e njė
bukuroshje qė afrohej
Dhe ajo nuk dij nga dhe si mė kapi pėr
shiqimi. Mirėsjellja, apo mė mirė tė them morali i kohės, donte qė
femra t'i lėshoj sytė. Ajo ecte nė drejtim timin dhe nuk mposhtej dot
para shiqimit tim tė etur. Po pra tė etur, se kėshtu jam unė nė
natyrėn time: atė qė dua nuk e ngulfas. Dhe nė afėrsinė ekstreme,
sytė mė ranė pėr tokė. Ajo kaloi pranė meje duke ndjekur rrugėn e
vet. E ndjeva vehten tė humbur. Sa i vogėl qė jam!!!. Hop! Paska
akoma dikush
! Nga kėndi, njė i ri kishte parė kėtė gjendje. Tani
e kapa vehten ngushtė. Ai sikur me sytė e tij ngjyrė kafje mė
pėrbuzte. Duheshte ti tregoj kush jam. Vetėm kėshtu do tė ēlirohem
nga ndryrja nė duarėt e tij. Ia ngula sytė vengėr, durova shigjetat
e kafta aq sa ata u mposhtėn. Djaloshi pėlpiti kapakėt e syve dhe
dredhoi shiqimin e u largua pa fjalė
Unė u ēlirova. Faji ėshtė i
tij
Njė sekondė mė parė unė ishe "gjeza" e tij. Pasi
perballova at shiqim poshtėrues, e shėndrova atė nė skllav timin. E
di, barra e fajėsisė dhe nėnshtrimi i ngelėn atij
I ngrati as qė
mund ta ēel gojėn tė flas
Shohim njėherit se konflikti drejton
pashmangshėm drejt marrėdhėnive tė reja relacionale. Krijon vlera
morale dhe sjellje shoqėrore e kjo ndėrton e rindėrton themele tė
tjera ndėrnjerėzore. Shėndron nė "objekt" dhe nė fajtor;
nė sundues dhe tė sunduar
Reakcionet e ngjallura nga shiqimi,
nga tė qenurit i pamė, i vėrejtur, ėshtė nevojė e patjetėrshme e
Unit. Kjo ngren vetėdijen e egzistimit. Ėshtė nevojė e pazėvendsueshme
e njeriut. Fakti i tė qenurit gjithėmonė i pamė, se shiqimi i jashtėm
na pėrcjell pa ndėrpre forcon unin dhe e shoqėron gjatė jetės.
Njeriu ėshtė tani UNĖ me
tė gjitha pasojat qė formohen nė tė. I dashur, i urryer, i toleruar,
i gėrditshėm
, pra prezent gjithėmonė. Kjo njohje ėshtė kėrkesė
e pashlyeshme e subjektit. Dėshirė dhe nevojė pėr tė qenė i njohur
dhe i trajtuar, dėshirė qė njeriu e kėrkon me ngulm se kjo e bėn qė
tė jetė i pranishėm. Kjo ėshtė kėrkesė e dhunshme dhe dhunė nė
vetvete sepse kjo ėshtė forma e parė qė krijon relacione dhe pra nė
rastin konkret, konflikte. Shiqimi fton nė dyluftim, nė pasion, nė
dashuri dhe nė tė gjitha format tjera tė marrėdhenieve ndėrnjerėzore.
Kur jemi te konflikti, themi se shiqimi ka rolin kryesor tė themelimit
tė gjendjeve tė shkallėzuara shoqėrore dhe shpirtėrore. Armiqėsia
e parė e njeriut ndaj njeriut lind nga « matja » nė
shiqimin luftarak. Askush nuk pranon tė jetė objekt i tjetrit por
mungesa e dėshirės dhe e vullnetit, mungesa e qėndrimit pėrballė
situatave tė tensionuara dhe nėnshtrimi para tensioneve, shėndron
subjektin nė element tė tjetrit subjekt.
Kėto lloj relacionesh nė
fakt janė relacion i ndėrprerė por i pranishėm gjithėsesi. Ajo
shkakton reakcione sė paku pasive tė vazhdueshme ndėrpalėshe.
Konflikti vendos dhe prodhon qartėsisht
dy unet. Kjo na ēon nė njė analizė tė situatave tė shpeshta ku bėhet tretja e unit me
njė unė tjetėr dhe "afrim" mė
i ngushtė me turmėn. Faktikisht, kjo nuk ėshtė afrim me turmėn dhe
nuk prodhon jetė e situata jokonfliktuale. Marrėdhėniet mė tė
ngushta nuk arrihen me anė tė identifikimit
me masat. Kjo vetėmse shkrin dhe shpėrfytyron unin. Nė kėtė un tė
shkrirė ngelėn vetėm prirja pėr tė bėrė si « tė gjithė »,
mė drejtė, tė mendojmė si tjerėt, tė sillemi si tjerėt dhe tė
« ndahemi nga tė tjerėt vetėm me zgjedhjet « e bukur dhe
jo e bukur ». Uni i kėtillė ndjek rregullimet e ngritura shoqėrore
pa gjykuar vet pėr ta, duke krijuar relacione kofliktesh tė heshtura
dhe amortizim vetanak. Duke ndjekur turmėn, uni flijon UNIN e tij. Nė
njė gjendje tė kėtillė shndrrohet nė njė « ēdokush »
qė kėrkon vetėm atė se ēmendojnė tė tjerėt, tė bėj si tė
tjerėt dhe tė sillet si tė tjerėt. Kėtu qėndron modeli qė ndjek
uni i shkrirė nė turmė. Heidegger thot se njeriu i zhytur nė turmė,
disponon me mundėsinė tė ndjek tė pėrgjithshmen dhe tė humb unin e
vet.
Shkrirja nė masa, ēon nė njė
barazim tė vlerave dhe normave tė ngritura. Ajo njėherit mbjell njė
ngurim tė daljes jasht tyre si dhe krijon njė hapėsirė pėr biseda -
llafe qė nuk ēojnė mė larg se: « sot mot i mirė"; "dje
nuk pamė diell » dhe « risi » qė nuk dalin nga
banaliteti i zakonshėn. Kėtu nuk egziston aspak anim pėr ndonjė
ideal apo arrijtje tjetėr madhore. Konstantja apo qėllimet janė po aq
banale sa edhe dialogu. Kujdesi i jepet asaj
se ēka do tė mendojnė e ēka thonė tė tjerėt pėr mua. A i
largohemi konfliktit me kėtė sjellje? Gjithėsesi qė jo. Kėtu
vetėmse nėshtrimi ėshtė i thjeshtėsuar pasiqė nuk ka bashkėbisedim
tė vėrtetė. Bashkėsedimi i vėrtetė egziston atėherė kur ballė pėr
ballė gjinden njė UNĖ me njė UNĖ tjetėr, do tė thotė dy vetė qė
janė koshientė se kanė diēka tė thonė, tė propozojnė, tė
vendosin