|
Ivan
Sergejeviē Turgenjev lindi mė 18 tetor 1818 nė Orel. Rrjedh nga njė
familje me gjendje tė mirė materiale, e do tė kaloj femininė nė
pasurinė ēiflikun familjar. Pa dyshim se kėto kujtime fėminie do ti
shėrbejnė si burim kryesor tė veprės sė tij (shih rrėfimin pjesėrisht
autobiografik « Dashuria e parė ». Nė moshėn 15 vjeēare
fillon studimet nė univerzitetin e Moskvės kurse i kryen nė Gjermani,
nė moshėn 20 vjeēare.
I
shtėnguar nga e ėma qė donte tė shoh birin tė ngren dore nga letėrsia,
hyn nė ministrinė e punėve tė brendshme por nuk u largua nga
shkrimi. I vėnė re nga kritika pėr disa poema (si Parasha),
arrijti suksese tė vijuese sidomos me Memorjet e gjyatarit. Kjo
pėrmbledhje novelash shėnojnė angazhimin e Turgenjevit tė ri, i cili
nėpėrmjet pėrshkrimeve tė sqenave tė jetės fshatare, pėrmend
duhet cekur, me kujdes absurditetin e skllavėrimit ; absurditet
mbi tė cilin mundi tė gjykoj nė sajė tė sjelljeve despotike tė ėmės
sė vet ndaj kėtyre « frymorėve».
Suksesi
i parė, gjithashtu telashet e para. I cenzuruar nga pushteti, shkrimet
e tij (qė ndikuan nė vendimin e carit pėr pezullimin e skllavėrisė)
i kushtuan njė muaj burg (1852) si dhe tre vjet burg shtėpiak.
Inteligjenca ruse pyetet gjithashtu pėrballė kėtij shpirti liberal e
i moderuar, nė njė epokė kurr marrja pozicione politike vėndonte nė
shėnjestėr, e opinioni kėrkonte literaturė mė tė angazhuar.
Mė
1855, Turgenjevit i lejohet tė largohet nga pasuria e tij
I tėrhjekur
nga Evropa tė cilėn e kishte vizituar mė parė pėr disa herė,
vendoset nė fillim nė Gjermani e mandej nė Francė (ku jetoi gati 32
vjet). Gjatė udhėtime tė tija, nė vitin 1843, takoi kantautoren
Pauline Viardot, e martuar e me fėmijė, nė tė cilėn u dashurua dhe
u bė shok e dashnor me tė e kurr vdiq nga kanceri, mė 3 shtator 1883,
dha shpirt i mbėshtetur nė kraharorin e saj.
Nė
egzil nė Evropė, i pranuar ndėr qarqe tė kultivuara parisiane,
Turgenjevi lozi rolin e ambasadorit tė kulturės ruse, vend tė cilin e
bėri tė njohur me tablotė e tija tė jetės fshatare. Dhe ky lirik i
dashuruar nė tokėn e atdheut, nuk ngeli vetėm pėrshkrues i Rusisė
fshatare edhe i muxhikėve tė thjeshtė e tė dashnorėve tė namur e
fushnjanėve tė tjerė
Nė kėtė mėnyrė ai krijoi pėrshkrimin e
thjeshtė e tė bukur tė natyrės qė ngjall njė ndjenjė tė harmonisė
dhe begatisė, pėrshtypje e lumturisė qė shpėrndahet lexuesit,
Turgenjevi ngritet nė dėshmitar i kohės sė vet, vėshtrues i klasės
sė kultivuar ruse qė nė kėtė mes tė shek. XIX, gjindej nė
zhvillim e sipėr, klasė e kultivuar « qė ishte objekt i
observimeve tė mia kryesore ». Nga kėtu kuptojmė mė sė miri
evoluimin e veprės qė ndjek mendimin social, idealist (Rudin)
dhe nihilizmin (Etėrit dhe fėmijėt).
Turgenjevi
la njė vepėr tė gjėr me tregime, novela, drama dhe romane titujt e tė
cilėve nė origjinal janė :
|
Romanet
sipas vitit tė daljes (titujt origjinal):
-
Рудин,
1855
-
Дворянское
гнездо, 1859
-
Накануне,
1860
-
Отцы
и дети, 1862
-
Дым,
1867
-
Новь,
1877
|
Adaptoi:
filolet |