| |
Nietzsche
(Niēe) lindi nė Rocken mė 1844. Rridhte
nga njė familje pastorėsh gjerman pour vet hoqi dorė nga kjo karierė
dhe iu dha studimit tė filologjisė dhe tregon interes tė madh pėr Arthur
Schopenhauer-in. Mė vitin 1869, bėhet profesor i filozofisė pranė
univerzitetit tė Bazelit (Basel) por detyrohet, pas dhjetė vjet, (1879)
tė ndėrpres punėn pėr shkaqe shėndetsore. Brėnda kėsoj kohe, ai
lidhet me Richard Wagnerin, miqėsi tė cilėn e ndėrpreu pėr ēėshtje
pikėparjesh tė ndryshme mes vete.
Filozofia e tij ėshtė e bartur qė nga fillimi nga pasioni pas saj aq
shum sa qė shpesh mendimit tė tij i kanoset rreziku i humbjes dhe
ngatėrrimit nė lėmsh. Filozofi qė nuk stėrngarkihet me sisteme dhe
teorie tė pranuara gjer atherė. Parimet e filozofisė sė tij janė
entuziazmi i jetės dhe kritikon moralin e ideve krishtere tė mėshirės
dhe nėshtrimit. Pėr te, si qė thot "morali skllav" i
krishtenizmit e vėndon njeriun nė pozitė tė dorės sė dytė dhe
kėtė e quan dhe e bėn virtyt. Kjo krejt duhet zėvendėsuar me moral
tjetėr tė lartė, nė zot tė vetvetes.
Nė veprėn "Kėshtu fliste
Zaratustra" (1883), Nietzsche thot se "Zoti ka vdekur" dhe
mu kėtu, fenė e konsideron si alibi para dobėsisė dhe
fatkeqsisė njerėzore. Hedh poshtė moralin kishtar si dhe vet Zotin pėr
tė cilin thot se ėshte sajesė e zbuluar nga ana e njeriut pėr tė
mposhtur dhe detyruar njeriun tė nėnshtrohet. Dhe pasi Zoti ėshtė mė
i vdekur, njeriu i shtrembėruar dhe i ēmendur, ēlirohet nga tė gjitha
kėta barrė e hyjni morale tė pavlefshme. Njeriu qė ka vrarė Zotin, konstaton
Nietzsche, nuk ka arrijtur dhe nuk duhet tė jetė i kėnaqur kaq se ju shmang
tė gjitha pasojave dhe se ndryshoi krishtenizmin me humanizėm ose ateizėm.
Vepra e Nitzsche-s ėshtė
betejė pėr tė "mbrojtur" njeriun nga rreziku i dobėsive dhe
nihilizmit sė kulturės perendimore tė prodhuar nga krishtenizmi i cili
shkatrron jetėn duke dashur ta shpėtoj. Forca e pandėrprerė pėr tė
tejkaluar pesimizmin dhe shėndrimin e njeriut nė qenie tė fortė duhet
tė jetė e jashtėzakonshme. Njeriu i ēliruar nga ēdo lloj skllavėrije
do tė dijė pra tė pėrfitoj dhe ta ruaj cilėsinė e tij tė lartė.
Duke kaluar nėpėr analiza tė holla psikologjike, Nietzsche mund tė
konsiderohet si pararendės i Sigmund Freud-it.
Nga viti 1879, gjendja
shėndetsore i dobėsohet kėshtuqė nuk ėshtė nė gjendje mė tė
punoj. Jeton gjithėmonė nė lėvizje nė mes Italisė dhe vendlindjes.
Qėndron nė Alpe ku gjen inspirim pėr veprat e tij tė fundit por mė
1890, ēmendet krejtėsisht. Duket se pas vdekjes sė tij, motra e vet
bėnė, disa ndryshime tė veprave tė tij, sidomos kur ajo mundohet tė
tregoj vėllaun e vet me ide tė nacional-socializmit.
Vdiq nė Weimar me 25
gusht tė vitit 1900.
Disa citate nga Nietzsche:-
-
Rrėfimi.- E harrojmė gabimin
kur i rrefehemi dikujt, zakonisht ai dikushi nuk e harron.
-
Nuk ka sa duhet dashuri e
mirėsi nė botė qė t'i lejomė vehtes ti harxhojmė pas qenieve tė
imagjinuara.
-
Ndėshkimi
ėshtė bėrė pėr tė pėrmirsuar atė qė ndėshkon.
|
|
Rradhitje
alfabetike:
Arthur
Schopenhauer
Friedrich
Nietzsche
Hegeli
Immanuel
Kant
Ludwig
A. Feuerbach
Martin
Heidegger
Ballina |