Filozofi
     dhe
letėrsi

__histori kombėtare, vėshtrime, debat__

Ballina

Letėrsi

Filozofi

Histori

Opinione

Intervista

Citate

Kontakt

 

 Filozofi  

   

Arthur Schopenhauer
(1788-1860)

Nga:

Reis Mirdita

 

 

Arthur Schopenhauer  lindi mė 1788 nė Dantzig, vdiq mė 1860 nė Frankfurt mbi Main. Babai i vet endėrronte qė nga djali i tij tė bėhej njė tregtar briljant e sidomos njė qytetar botėror.

Nė rini tė hershme, Schopenhauer pėrjetoi shpėrnguljen e detyrueshme se familja iku nga okupimi Prus dhe u vendos nė Hamburg, qytet ky i lirė. Nė moshėn nėntevjeēare, babai e dėrgon nė Havėr ku mėson frengjishten. Pas dy vjet kėthehet nė Hamburg ku vazhdon mėsimet komercial dhe ngjatė tėre rininė nuk ndalet duke udhėtuar me prindin nėpėr Europė. Nė kėtė mėnyrė mėsoi edhe anglishten e kur kėthehet, duket se paskėsh tentuar vetėvrasje duke kėrcyer nga trari nė kanalin qė kalonte pas shtėpisė. Nga ky rast , me nėnėn e vet largohet pėr nė Weimar dhe mu kėtu takohet me Goethe dhe ku lexon poetėt e lashtė grekė e latinė. Mė 1809 fillon studimet nė univerzitetin e Göttingen-it, dhe pėrfundon studimet nė Berlin. Nė kėtė qytet edhe punoi pranė univerzitetit (dy pėrpjekje tė dėshtuara) por pės shkak tė mungesės sė studentėve u detyrua tė largohet. Duket se mbajtja e orėve nė tė njėjtėn kohė me Hegelin, i shkaktonte mungesė dėgjuesish. Mė 1833, largohet pėrgjithėmonė nga Berlini dhe pas shkrimit tė disa veprave, pra nga fundi i jetės sė vet, arrin tė kthejė interesin e publikut filozofik nga Hegeli nė dobi tė ideve tė veta.

Vdiq nė moshėn shtatėdhjetė e dy vjeēare (1860) nga pneumonia qė i shkaktoi njė demtim tė zėmrės pa lėnė pasardhės duke lėnė pėr trashėgimtar qenin e vet Atma.

Sot lirisht themi se Schopenhauer ėshtė njėri ndėr filozofėt mė tė mėdhej tė qindvjeēarit tė XIX, i bėrė i famshėm me mendimet e tija pesimiste dhe me rrafshin e tij tė gjėrė mbi vullnetin e dėshirėn. Shkaktoi njė pėrplasje tė madhe nė botėn e filozofisė dhe letėrsisė duke shkruajtur nė njė gjuhė krejtėsishtė tė lehtė gjė qė nuk ishte aspak e pėrbashkėt me filozofėt e tjerė. U muer me mundimet, me vuajtjen dhe tragjeditė e jetės sė pėrditėshme dhe la ndikim tė madh pesimist tek shumė mendimtarė tė kohės e gjer mė sot. Ėshtė njėherit filozofi i parė europian tė ketė studjuar Upanishad-in, degė indase e budizmit, qė ndikoi drejtpėrsėdrejti nė veprėn e tij. Pėrpos kėsaj, Schopenhaueri pat ndikim tė madh  nga Platoni dhe Kanti.

Tentativa e parė mė serioze pėr tė ndertuar filozofinė e vet tė pastėr ėshtė vepra e tij e vitit 1819, « Bota si vullnet dhe si reprezentim » (Die Welt als Wille und Vorstellung), qė nė vitet pas u bė shumė e famshme. Vullnetin e karkaterizonte si forcė qė s'ia vlen pasiqė, sė fundi nuk ndyshonte gjė nė jetė. Nės edhe do t'ia arrihet nė kėnaqjen e tė gjitha kėrkesave tė dėshiruara me vullnet, pėrsirė njeriu do tė jetė i vuajtur, i trishtuar dhe jo i lumtur. Kjo ėshtė teza e tij dhe ėshtė i pari tė ketė folur mbi jetėn si vuajtje. Edhe vet jeta e tij, pėr tė, qe njė vuajtje e pafund. Dhe sot, tė gjithė njohėsit dhe studjuesit e cilėsojnė kėtė mendimtarė si filozofin mė tė famshėm qė i bėri bujė pesimizmit.

Veprat:

Ditari nga udhėtimet, 1803
Über die vierfache Wurzel des Satzes vom zureichenden Grunde 1813
Die Welt als Wille und Vorstellung, 1818- 1844
Über den Willen in der Natur, 1836
Über die Freiheit des menschlichen Willens, 1839
Über die Grundlage der Moral, 1840
Parerga und Paralipomena, 1851
Aphorismen zur Lebensweisheit, 1886

Über die Weiber, 1854
Nachlassband von Julius Frauenstedt,  

* * *

Schopenhauer:

  • Tė martohesh, ėshtė ndarje e tė drejtave tua pėr dy  dhe dyfishim i detyrave.
  • Dy armiqėt e lumturisė sė njeriut janė dhimbja dhe mbėrzia (telashja).
 

Feuerbach
Hegeli
Heidegger
Kant
Leibniz
Nietzsche
Schopenhauer

 

 


Filozofi
 
dhe
letėrsi

histori
tradita
vėshtrime
debat

citate
intervista
letra hapura
botime reja

 
 
 

 
 
 

Filozofi
         dhe letėrsi

|Citate dhe proverba| |Citate sipas autorėve| |"Xhevahire" nga Reis Mirdita|

Altruizmi-Egoizmi Dashuria Edukata Gruaja Mali Natyra Qesėndi
Arsimimi Dashuria (II) Ėndėrrat Humori Mėdyshja Ndryshimi Rrena
Art-Dhunti Dashuria (III) Fėmijėt Imagjinata Miqėsia Nga-fėmijėt Skamja
Besimi Dashuria (IV) Filozofia Inteligjenca Mosha Nga-Vizitorėt Vetitė
  Dituria Fjalėbutėsia Jeta Motivimi Optimizmi Vjedhja
  Drejtėsia Frymėzimi Lakmia Muzika Paqa Xhelozia
      Lotėt   Paragjykimi Tė-pandara
      Lumturia      
____histori kombėtare, vėshtrime, debat, politikė, letra tė hapura____ © Tė gjitha tė drejtat e rezervuara.
Copyright © 2007 [ http:// www. filolet.com ] Tous droits réservés.
Révision : 28 nov. 2012 14:06:32 +0100 .