Filozofi
     dhe
letėrsi

__histori kombėtare, vėshtrime, debat__

Ballina

Letėrsi

Filozofi

Histori

Opinione

Intervista

Citate

Kontakt

 

 Filozofi  

   

Gottfried Wilhelm Leibniz
(1646-1716)

Nga:

Reis Mirdita

 

 

Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716), ėshtė filozof e matematikan gjerman.  Konsiderohet si njė nga mendjet mė tė ndritura tė shekullit tė shtatėmbėdhjetė. Lindi nė Leipzig, dhe studjoi nė Universitetet e Leipzig-ut, Jena-s, dhe Altdorf-it. Nga 1666 (vit kur doktoroi nė drejtėsi), ai hyri nė shėrbim tė Johan von Philipp Schönborn, zgjedhės i Mainz, qė mbante sasinė e funksioneve gjyqėsore, politike dhe diplomatike. Nė 1673, si ushtrues elektor, Leibniz shkoi nė Paris, e tre vjet mė  vonė  kalon nė Amsterdam dhe Londėr, porse gjatė tėrė kohėn e vet ia kushtoi studimit tė matematikės, shkencės dhe filozofisė . Nė 1676 u emėrua Kėshilltar  nė gjykatėn e Hanover. Pėr dyzet vjet, deri nė vdekjen e tij, punoi pėr Ernest Augustin, Dukė i Brunswick-Lüneburg dhe zgjedhės tė ardhshėm i Hanoverit, pastaj tė Xhorxh- Louis, zgjedhės i Hanoverit, e mė vonė George I, mbret i Anglisė. Puna e Leibniz-it pėrfshin jo vetėm matematikėn dhe filozofinė por edhe teologjinė, drejtėsinė, diplomacinė, shkencat politike, historinė, filologjinė, dhe fizikėn.

Matematika

Leibniz kontribuoi  pėr matematikė me zbulimin, nė 1675, e parimet bazė tė llogaritjes. Ky zbulim u bė nė mėnyrė tė pavarur nga zbulimet e Njutonit, i cili shpiku njė sistem itė llogaritjes nė 1666. Sistemi Leibniz u botua mė 1684, e ai i Newton-it nė 1687. Metoda e tė hartuar nga Leibniz u miratua nga tė gjithė (shiko simbolet matematikore). Nė 1672, ai gjithashtu krijoi njė kalkulator qė mund tė shumėzonte, pjestonte dhe tė gjente rrėnjėm katrore. Kėshtu ai konsiderohet edhe pionier nė zhvillimin e logjikės matematikore.

Filozofia

Nė sistemin filozofik tė Leibniz-it, gjithėsia ėshtė e pėrbėrė nga qendra tė panumėrta  me forcė spirituale, tė quajtur monada. Ēdo atom ėshtė njė mikrokozmos nė vete, i cili, si njė pasqyrė, shpreh shkallėt e ndryshme tė pėrsosmėrisė dhe zhvillohet i pavarur nga tė gjitha monadet tjera. Gjithėsia e formuar nga kėto monada ėshtė e bazuar nė njė harmoni tė para-krijuar, tė pėrcaktuar nga Perėndia. Por horizonti mendor i njeriut ėshtė aq i ngushtė sa qė ai nuk mund tė kuptoj dhe pranoj se vuajtjet semundjet dhe vdekja tė jenė pjesė tė harmonisė universale. Kjo gjithėsi Leibniziane, mė e mira e asaj kohe, u bė objekt tallės nga filozofi satirik Voltaire nė romanin e ti "Candide" (1759).

Punimet filozofike tė Leibniz-it, ushtruan njė ndikim tė konsiderueshėm  tek  filozofėt gjermanė tė shekullit tetėmbėdhjetė, pikėrisht ndikim tė madh patėn  von Wolff dhe Immanuel Kant.

***

Veprat:

  • 1684: nova methodus pro maximis et minimis
  • 1686: Discours de métaphysique
  • 1704: Nouveaux Essais sur L'entendement humain)
  • 1707–1711: Scriptores rerum Brunsvicensium, 3 Bde. 
  • 1710: Essais de théodicée)
  • 1714: Principes de la Nature et de la Grāce fondés en Raison – Monadologie
  • 1759 (u botua pas vdekjes): Protogaea oder Abhandlung von der ersten Gestalt der Erde und den Spuren der Historie in Denkmalen der Natur
  • Disputatio Metaphysica De Principio Individui. Lipsiae 1663, Online-Ausgabe der Sächsischen Landesbibliothek – Staats- und Universitätsbibliothek Dresden
  • Gottfredi Guilielmi Leibnüzii Lipsensis, Ars Combinatoria. [Jena] 1690, Online-Ausgabe der Sächsischen Landesbibliothek – Staats- und Universitätsbibliothek Dresden


Burimi: Microsoft Encarta 97 Enciklopedia

Feuerbach
Hegeli
Heidegger
Kant
Leibniz
Nietzsche
Schopenhauer

 

 


Filozofi
 
dhe
letėrsi

histori
tradita
vėshtrime
debat

citate
intervista
letra hapura
botime reja

 
 
 

 
 
 

Filozofi
         dhe letėrsi

|Citate dhe proverba| |Citate sipas autorėve| |"Xhevahire" nga Reis Mirdita|

Altruizmi-Egoizmi Dashuria Edukata Gruaja Mali Natyra Qesėndi
Arsimimi Dashuria (II) Ėndėrrat Humori Mėdyshja Ndryshimi Rrena
Art-Dhunti Dashuria (III) Fėmijėt Imagjinata Miqėsia Nga-fėmijėt Skamja
Besimi Dashuria (IV) Filozofia Inteligjenca Mosha Nga-Vizitorėt Vetitė
  Dituria Fjalėbutėsia Jeta Motivimi Optimizmi Vjedhja
  Drejtėsia Frymėzimi Lakmia Muzika Paqa Xhelozia
      Lotėt   Paragjykimi Tė-pandara
      Lumturia      
____histori kombėtare, vėshtrime, debat, politikė, letra tė hapura____ © Tė gjitha tė drejtat e rezervuara.
Copyright © 2007 [ http:// www. filolet.com ] Tous droits réservés.
Révision : 28 nov. 2012 14:06:32 +0100 .