Filozofi
     dhe
letėrsi

__histori kombėtare, vėshtrime, debat__

 
 

 

 

 Filozofi  

   

Abduh Muhammed / Averroes (AbuValid) / Al Farabi / Al Gazali / Ibn Sina Avicena / Mohammed El A. Xhabri


Ibn-i Sīnā (Avicena)

(980-1037 (Hixhėr, 370-428)

Nga:

R. Laēi

 

 

Ibn Sina – Avicena ėshtė filozof, mjek, teolog, poet, politikan dhe pėrkthyes pers. Lindi pranė qytetit Buhara mė 980 (sipas  Hixhrit: 370-428) nė Uzbekistanin e sotėm kurse vdiq mė 1037 nė Hamadan. Gjuhė amėtare e kishte persishten por shkrimet e tija nė pjesėn dėrmuese i shkruajti nė gjuhėn e shkencės - arabishten klasike.

Nė moshėn 14 vjeēare vet fillon tė studjoj shkencat natyrore dhe mjekėsinė. Mė parė babai i vet e pat dėrguar te jė tregatar tė mėsoj llogaritjen por shum shpejt ia tejkalon atij. Nė kėtė Ibn Sīnā e pat mėsuar mė edhe kuranin pėrmendėsh (hafiz). Nė kėtė kohė merret gjithashtu me Metafizikėn e Aristotelit dhe pėr ta kuptuar ndihmohet nga njė traktat i Al Farabit. Nė moshėn 16 vjeēe, i ndihmuar nga zgjuetėsia e jashtėzakonshme bėhet udhėheqės i mjekėve tė njohur pasiqė e shėroi princin Nuh ibn Mansur. Nė vijim, ky e lejoi tė ēfletoj bibliotekėn e pasur tė pallatit. Nė moshėn 18vj. i ka tė gjitha njohuritė e mundshme tė kohės dhe nuk nguron tė shkruaj librin tij tė parė filozofik. Nė kėtė kohė, gjindet nė Harezm, nė qytetin Xhuzxhan qė ishtė nėn sundimin e Abu Muhamed Shirazit i cili jo vetėm qė e mori nė mbrojtje Ibn Sīnėn por edhe i dha autorizim tė ligjėroj. Kėtu filloi tė shkruaj veprėn e tij tė famshme Kitab al Kanun fi Al-tib, Libri i ligjeve mjekėsore  (ose edhe Kanuni i mjekėsisė).

Nga kėtu Sina shkon nė Hamadan  (Perendim i Iranit tė sotėm) ku sundonte emiri Shems o-Douleh e emėroi vezir. Mirėpo pas vdekjes sė Emirit nė vitin 1021, fillojnė intrigat dhe xhelozitė kundėr Sinės sė talentuar dhe burgoset. Arrin tė ikė nga kėtu pėr nė Ispahan dhe tė gjejė mikpritje tek emiri Ala o-Douleh. Kėtu, i raskapitur nga puna e palodhshme gjatė tėrė jetės, si qė thonė  biografėt e kohės sė tij, shkruante pandėrpre edhe duke udhėtuar hypur mbi kalė..., u prek nga njė  semundje e zorrėve dhe gjatė njė ekspedite tė emirit kundėr Hamadanit, vdiq nė moshėn pesėdhjetė e shtatė vjeēe.

Ndikimi filozofik dhe nė medicinė qe shum i madh nė tė gjitha anėt e botės. Mirėpo nga ana tjetėr, nga xhelozitė dhe pėr idetė e tija, sidomos nė mistikė u persekutua nė lindje dhe nė perendim. Qė nga shekulli i XII gjer mė XVII  e mė vonė, medicina islame u bė bazament i asaj evropiane. Kanuni i mjekėsisė u pėrkthye nga Gerardo de Cremona brenda viteve 1150 – 1187. Gjatė Rilindjes nė Evropė, Leorado da Vinēi dhe Peracelse e dogjėn Kanunin nė Basel nga njė xhelozi tė sėmurė. Kjo sjellje ėshtė vėshtire tė kuptohet edhe   sikur ata tė ofronin ndonjė argument tė vlefshėm kundėr Kanunit  apo ndonjė studim e zgjidhje mė tė mirė nė kėtė lėmi.

Veprat tjera mė tė njohura tė Avicenės janė : Libri i shėrimit, Shkrime dhe njė vepėr e zhdukur e pėrbėrė nga 28 000 pyetje. Pėrkthimet e veprave tė Hipokratit dhe Galienit si dhe studimi posaēėrisht i thellė dhe i kujdesshėm i Aristotelit kėshtuqė  rriti njohuritė mbi kulturėn greke nė  Evropė e mė gjėrė.

Ibn Sina ėshtė autor i rreth 280 veprave tė shkruara nė gjuhėn arabe dhe njė njė pakicė nė gjuhėn perse. Nė veprat e tija ai shkroi nė tė gjitha lėmitė e njohura tė kohės sė vet me njė mprehtėsi tė jashtėzakonshme e kjo nė :

komente kuranore, moral dhe misticizėm;
mjekėsi,psikologji dhe logjikė;
katematikė, fizikė, kimi, dhe astronomi;
gjuhėsi, poezi dhe pėrkthime;
muzikė.

---------------------------------

Ibn Sina:

  • Koha bėnė tė harojmė dhimbjet, i shuan hakmarjet, zbutė hidhėrimin dhe ndrydh mėrinė; e pra e kaluara ėshtė sikur ska egzistuar fare.
  • Ecni me nalle (sandale) gjer sa urtia tė ju gjej kėpucėt.
 


Filozofi
 
dhe
letėrsi

histori
tradita
vėshtrime
debat

citate
intervista
letra hapura
botime reja

 
 
 

 
 
 

Filozofi
         dhe letėrsi

|Citate dhe proverba| |Citate sipas autorėve| |"Xhevahire" nga Reis Mirdita|

Altruizmi-Egoizmi Dashuria Edukata Gruaja Mali Natyra Qesėndi
Arsimimi Dashuria (II) Ėndėrrat Humori Mėdyshja Ndryshimi Rrena
Art-Dhunti Dashuria (III) Fėmijėt Imagjinata Miqėsia Nga-fėmijėt Skamja
Besimi Dashuria (IV) Filozofia Inteligjenca Mosha Nga-Vizitorėt Vetitė
  Dituria Fjalėbutėsia Jeta Motivimi Optimizmi Vjedhja
  Drejtėsia Frymėzimi Lakmia Muzika Paqa Xhelozia
      Lotėt   Paragjykimi Tė-pandara
      Lumturia      
____histori kombėtare, vėshtrime, debat, politikė, letra tė hapura____ © Tė gjitha tė drejtat e rezervuara.
Copyright © 2007 [ http:// www. filolet.com ] Tous droits réservés.
Révision : 28 nov. 2012 14:06:32 +0100 .