Filozofi
     dhe
letėrsi

__histori kombėtare, vėshtrime, debat__

Ballina

Letėrsi

Filozofi

Histori

Opinione

Intervista

Citate

Kritikė

 

Filozofi

Marc Aureli
(121-180)

Nga: René Martand

 

 
Imperator Romak nga 161 gjer  nė fund tė jetės sė tij  e quante vehten Caesar Marcus Aurelius Antoninus Augustus por ngeli gjithėmonė i njohur me emrin Marc Aureli. Pėrndryshe njihet mė sė shumti edhe si filozof stoik qė rrjedh nga njė familje italiane e vendosur nė Spanjė. Ishte nė lidhje gjaku me Adrianin dhe lidhje martesore me Antonianin pėr tė cilin mendohet tė kishte prejardhje ilire.

Nė rini tė u  njoh dhe u lidh me Herod  Aticus-in, njė i pasur dhe i ngritur nga Athina. Ndoqi gjithashtu mėsimet e Frontonit por u mishėrua thethellėsisht me stoicizmin e Epictetit dhe si do tė shohim tutje, do tė zhvillohet dhe do tė ngel stoik i pėrjetshėm. Qė atherė, Imperatori Adrian vu re menēurinė dhe karakterin e Verus-it tė bukur ( e quajti me emrin pėrkėdhelės Verissimus – i vėrtetė, i sinqertė) dhe prandaj kur adaptoi Antonionin, i urdhėroi kėtij tė adapton Marc Aurelin.

U martua me Fostinen qė e tradhtonte gjatė gjithė kohės por, edhe pse  shumė miq e kėshillonin qė tė ndahet nga ajo, Aureli nuk pranoi tė tilla kėshilla sepse njė ēkunorėzim ngrente  peshė pajėn, e paja ishte pushteti, perandoria… Pėrpos kėsaj ai vet ishte shum besnik dhe kur vdiq e shoqja tradhtare, ai vuajti shum pėr humbjen  e saj.

Marc Aureli Perandor dhe njeri hulumtues e shqyrtues human i jetės shpirtėrore, pėr fat tė keq ishte i rrethuar tėrė jetės me njerėz tė vlerave krejtėsisht tė kundėrta nga vet ai. Nė fillim ndante pushtetit me tė vėllan adoptif edeh pse mundeshte tė sundoj vetė, e ky vėlla ishte njė pijanec dhe i dhėne pas luksit tė tepruar si dhe jopuntor i pashoq… Jetoi me grua qė i vinte brina nė ēdo hap… Lufta nuk iu hoq nga qafa gjatė tėrė sundimin ( vetėm katėr vjetė paqė)… Eh, dhe kulmi i tė gjithė rrethanave  tė habitshme qė e pėrcollėn gjatė jetės e mė pas ėshtė fakti  se pati pėr pasardhės djalin Comodin qė njihet si pėrbidėsh mė trishtues nė historinė e Romės.

Marc Aureli vdiq  mė 17  mars tė vitit 181 nė Vienne (atėherė Vindobona), shpejtė pas njė ngadhnjimi nė « Luftėn gjermanike ».

Akuzat ndaj Marc Aurelit

Edhepse Marc Aureli njihet si imperatori mė mėshirėmadh, mė i kujdesshėm dhe mė miradashės pėr njeriun, historianėt katolikė dhe njėherit kisha katolike e konsiderojnė si mundimtarin  mė tė egėr tė krishterėve. Ėshtė e vėrtetė se nė vitin 166 u egzekutua filozofi Zhustin (Justinius) dhe nė 177 torturimi  « martirėve tė Lionit » kryesisht ardhacakė nga Azia. I pari pat shkruar shum kundėr gnostikėve ( filozofė tė cilėt pretendojnė tė kenė tė gjitha njohuritė mbi Zotin), kundėrshtarė tė kishės duke i akuzuar pėr krime nga mė tė poshtėrat, pėr inseste e shum inkriminime tė tjera. Ligjet e ashpra, tė Romės  s’asaj kohe, shpifėsit i dėnonte me vdekje… Ska nevojė tė themi se nė atė kohė, Marc Aureli nuk kishte as forcėn as mundėsinė ti ndrojė kėta ligje me ata tė sodit…

Sa i pėrket  viktimave  tė Lionit,  ata u dėnuan nga  udhėheqėsi i qytetit nė fjalė por dokumentet mbi kėtė ngjarje janė shum tė vonshme dhe  nuk dihet saktėsisht  rrjedhja e fakteve. Shkrimi mė i afėrt nė kohė  qė kemi sot ėshtė i shkruar  rreth 150 vjetė pas ngjarjes nė "Historia ekesiastike" e  Euzebit peshkop nė  Cezare tė Palestinės, refugjat i ardhur nga Alexandria. Sidoqoftė udhėheqėsit e sektit tė pėrmendur mė lartė, akuzoheshin nga vet skllevėrit e tyre pėr insest e egėrsira, akuzė qė ata ua ngjitnin tė tjerėve. Pėrpos kėsaj, kjo sektė ishte e njohur pėr propagimin e  doktrinave apoliptike dhe me brendi tė fortė politike shkatėrruese gjė tė cilin qė mė herėt Mrac Aureli me njė dekret e denonte me vdekje.

Vihet nė pėrfundim se Marc Aureli nuk dėnoi nė thelb vet besimtarėt e Jezuit (Isaut) por sektet e ndryshme qė nė kėto kohė tė trazirave pėrgjatė gjithė kufijve, ishin njė rrezik plotėsues pėr perandorinė nė krye tė sė cilės gjindej stoiku Marc Aureli.

Vepra e vetme e Aurelit ėshtė "Pėr vetveten" nga e cila kėtu do tė japim disa citate :

  • "Kush jeton nė paqė me vetvehten jeton nė paqė me ghithėsinė."
  • "Ēdo punė bėje sikur tė ishte e fundit e jetės sate."
  • "Nuk ėshtė e dobishme ajo qė tė nėpėrkėmbė respektin."
  • "Mėnyra mė mirė e mbrojtjes ėshtė tė mos imitosh fyesin."
  • "Vdekja s'ėshtė tjetėr e ndoshta ėshtė vetėmse njė ndėrrim  i vendit."
 

Boetius
Ciceroni
Epikteti
Lukreci (Lucretius)
Marc Aureli
Seneca

Filozofi
 
dhe
letėrsi

histori
tradita
vėshtrime
debat

citate
intervista
letra hapura
botime reja
 
 

 
 
 

Filozofi
         dhe letėrsi

|Citate dhe proverba| |Citate sipas autorėve| |"Xhevahire" nga Reis Mirdita|

Altruizmi-Egoizmi Dashuria Edukata Gruaja Mali Natyra Qesėndi
Arsimimi Dashuria (II) Ėndėrrat Humori Mėdyshja Ndryshimi Rrena
Art-Dhunti Dashuria (III) Fėmijėt Imagjinata Miqėsia Nga-fėmijėt Skamja
Besimi Dashuria (IV) Filozofia Inteligjenca Mosha Nga-Vizitorėt Vetitė
  Dituria Fjalėbutėsia Jeta Motivimi Optimizmi Vjedhja
  Drejtėsia Frymėzimi Lakmia Muzika Paqa Xhelozia
      Lotėt   Paragjykimi Tė-pandara
      Lumturia      
____histori kombėtare, vėshtrime, debat, politikė, letra tė hapura____ © Tė gjitha tė drejtat e rezervuara.
Copyright © 2007 [ http:// www. filolet.com ] Tous droits réservés.
Révision : 28 nov. 2012 14:06:32 +0100 .