| |
Blaise Pascal mbeti qė nė fėmininė e hershme
pa nėnė dhe u rit e edukua nga dy motrat e veta. Kishte shėndet tė
dobėt por njė menēuri tė jashtėzakonshme, kureshtar pas dijes dhe me
njė inteligjencė jashtė ēdo krahasimi. Qė nė rini njihet si dijetar
nė lėminė tė matematikės dhe fizikės. Nė moshėn shtatėmbėdhjetė
vjeēare publikoi njė traktat nė gjeometrķ, « Ese mbi
konet » (1640). Zbuloi maqinėn pėr llogaritje, orėn e dorės dhe
presėn hidraulike.Njė pėrjetim pėrjetim religjioz mė 23 nėntor 1954
(treguar nė « Mémorial » -in e tij)e shtyri tė angazhohet
pėrkrah jansestėve dhe tė ndryshoj veprėn e tij.
Mė kėrkesė tė jansenistit Antoine Arnauld,
Pascali ju dha dha me tė gjitha forcat e veta retorikės duke pėrdorur
nė kėtė betejė stilin e letrave, qė nė kėtė kohė ishte bėrė
modė kryesore nė polemikat fetare. « Provincialet » (Les
Provinciales 1656-1657) pėrmbledhin 18 letra tė publikuara ditė mė
dite sipas subtiliteteve teologjike e morale nė debatim e sipėr. Kėto
letra janė njė ndėr veprat e para mė tė famshme tė prozės klasike
franceze. Njėsaktėsi tė madhe argumentuese e pėrforcuar me retorikė
tė sinqertė (« elokuenca e vertetė nuk merr parasyshė
elokuencėn ») qė pėr qėllim kryesor ka qartėsinė e kuptimit
dhe refuzon pedantizmin (gojtarinė e tepruar, citat e specialitetet tė
shtjelluarit. Paskal, nė letrat e veta tregon aftėsi tė mėdha tė
humorit dhe ironisė si dhe talent tė rralle drame nė shum dialogje
pėrplot ironizma.
Kryevepra e Pascal-it mbete njė libėr i pambaruar i
paklasifikueshėm dhe unik (« letrat e njė tė vdekuri », Le
Guern). « Mendime » ( Pensées) janė fragmente tė njė
projekti tė gjėrė apologjetik, shkrimi i tė cilave fillon pa dyshim
qä nga viti 1656 por vdekja ndėrpreu pėrfundimin: janė afėr 900
fletė e fletėza nė dorėshkrim tė rradhitura nė 27 tubėza ku vėnde
vėnde gjinden disa shėnime mjaftė tė shkurta e disa herė zhvillime
tė gjėra disa faqesh. Kėto shkrime tė selekcionuara, tė kontrolluara
dhe tė korrigjuara, publikohen pėr sė pari herė pas vdekjes, mė vitin
1670 nga ana e "Messieurs de Port Royal".
Qėllimi i pėrfundimtar i Pascal-it ėshtė tė bėjė
njė « Apologji fésė sė krishterė » ("Apologie de la
religion chrétienne") por ėshtė pėrshkrimi i tij « Miserja
e njeriut pa Zot » ("Misčre de l'homme sans Dieu") qė
konsiderohet sot si mė i mrehur ku shtjellon kushtet e njeriut qė anon
humbjen e kohės dhe jetės sė vet nė asgjėsi. Ėshtė me rendėsi tė
thuhet se edhe kėtu, Pascal-i flet me gjuhė tė thjeshtė
natyrale, me
njė prozė tė bukur poetike tė shumnduershme dhe me antiteza precize
tė zgjedhura nga lėmia e shkencės sė kohės.
(Adaptim nga frėngjishtja)
|
|
Rradhitje
alfabetike:
Albert
Camus
Blaise
Pascal
Charles
Fourier
Denis
Diderot
Jean
Calvin
J-J.
Rousseau
Montesquieu
Voltaire
Ballina |