Azem Shkreli

Shkreli lindi në Rugovë të Pejës ku edhe e kreu shkollën fillore, mëtej në Prishtinë vazhdoi shkollimin e mesëm dhe diplomoi në Fakultetin Filozofik, në degën Gjuhë dhe Letërsi Shqipe. Kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës, drejtor i Teatrit Krahinor dhe njëherit themelues e drejtor i Kosova Filmit.

Me veprimtari letrare filloi të merret që nga mosha mfajtë e re kështuqë në moshën njëzet e tri vjeçare botoi vëllim e parë me poezi "Bulzat", kurse në vitin vijues duel nga shtypi romani i mrekullueshëm "Karvani i bardhë". Kronologjia e botimeve vazhdon me "Engjujt e rrugëve" (1963), me dramën "Fosilet" (1968), "E di një fjalë prej guri " (1969), "Nga bibla e heshtjes" dhe "Sytë e Evës" (1975) ; "Pagëzimi i fjalës" (1981), "Varri i qyqes" (dramë 1983), "Nata e papagajve" (1990), "Lirikë me shi" (1994) dhe pas vdekjes (1997) ju botua dorëshkrimi dorëshkrimi "Zogj dhe gurë".

Që në hapat e para të krijimtarisë letrare, Shkreli rrezatoi një ndryshim nga shabllonet e letërsisë shqiptare të pasluftës në trojet shqiptare jashtë shtetit amë (ishte i pamundshëm një ndikim në viset e shtetit amë për shkak të hermetizmit politiko -gjeografik dhe kuturor).

Fillimi është krijimtari lirike ku vend kryesor zënë vendlindja e tij, natyra dhe njeriu i kësaj ane. Vetë titujt e poezive të kësaj kohe (1950-1960) flasin për preokupimet dhe burimin lirik të poetit : "Bregu" , "Lumi", "Vdekja e Malësorit" dhe një mori e tërë poezishë lirike me tituj të kësaj natyre, që gjithëmonë nbjyroset me një pasuri ndjenjash të papërsëritshme që në këtë kohë partizane, te shumë njerëz të pendës dhe artit kalonte në neveri për publikun.

Edhe në prozë, Azemi bëri një ndryshim prekës në formën e shtjellimit të personazheve të tij. Romani i parë i tij « Karvani i bardhë » u prit me një interes të mahnitshëm të lexuesit shqiptar. Dyl Mehmeti është brum i gatuar me kujdes të pashoq dhe ngrit gjallërinë e prozës anemike shqiptare të viteve në fjalë. Ky roman, la mbënë modën soc-realiste të blokut politik lindor duke involvuar për herë të parë në letërsinë tonë, një neoromantizëm të të lehtë e të kulluar por jo të pëlqyer nga regjimet në fjalë.

Pë sa i përket epokës të poezisë do të thosha të virgjër lirike të tij, Shkreli sikur ngre dore nga butësia e dashurisë së njomë rugovase. Këtu tani fillon një gërshetim i "emërtimit" të veprave me terminologji religjioze ("Dhjatë e re", "Psalm për Kosovën".. Titujtë dhe dhe vragjet marrin në momente, ngjyrë nganjeherë religjioze dhe në disa raste duket një kërkim i të shprehurit të idesë me kombinime gjuhësore sa biblike aq edhe ateiste. Në vjershën "Dhjatë e re", për shembull, nuk është e qartë se kemi të bëjmë me një figurë si antiteza apo me një kërkim të vurjes në pah të pjekjes së "mendimit të mirë" ("Djalli e di se në ç'vend...").

Në fund par se të ju propozoj të shijoni nektarin e poezive të Shkrelit, ju përsëris ndoshta atë që keni lexuar më shumë herë : Azemi është një margaritar i letrave bashkëkohore shqiptare dhe vëndin e ka në hierarkinë e poetëve më të spikatur të literaturës sonë.

Azem Shkreli (1938-1997)

poezi ►►►