Filozofi
     dhe
letėrsi

__histori kombėtare, vėshtrime, debat__

 
 

 


 

 

 


Ballina / A e dini se? - Njohuri tė rralla [ >1< [ >2< ]

 

A e dini se...

Ēdo tė hėnė, njė njohuri tė re!

Lexo mė shum: >1<   >2<

... shpikėsi i shkallės sė testimit tė tė pamurit quhet Ferdinand Monoyer. Nė testin optometrik i quajtur ndryshe «5 metėrshi» qė ėshtė i njohur mė sė afėrmi tė gjithė atyre qė kanė kaluar njė test mjekėsor tė tė pamurit. Karakteristikė e veēantė ėshtė se aty i gjejmė emrin dhe mbiemrin e shpikėsit duke filluar me germat e para nga fundi i tabelės: «Monoyer DM» (DM - Doktor i Mjekėsisė) dhe ata tė fundit ku lexohet: Ferdinand.

 
... familja – bėrthamė egzistonte qė nė Kohėn e Gurit!

Hulumtuesit nxorrėn nė dritė (nėntor 2008) nė qendėr tė Gjermanisė njė varrezė tė lashtė nga Koha e Gurit dhe qė paraqet provėn mė tė v jetėr pėr egzistencės e njerėzve qė jetonin nė gji tė njėjtės strukturė tė familjes bėrthamė. Varri i vjetėr 4.600 vjetėsh pėmban tė ngelurat e njė femre, tė njė mashkulli dhe dy tė rinjve. Analiza e ADN tregon se punohet pėr nėnė, babė dhe fėmijėt e tyre. «Unioni i tyre nė vdekje sygjeron unionin e tyre gjatė jetės», nėnvizojnė hulumtuesit.

 
... nė Francė egzistojnė dy ndėrtesa me nga 6 kate pa shkallė e pa ashensor!

Dy ndėrtesat Bizillon (emri i marrun nga taverna e dikurshme) e ndėrtuar nga arkitekti Auguste Bossu nė vitin 1933 dhe 1939-1940 nė bulevardin Daguerre nr. 54 dhe 56 nė Saint-Etienne.  Z. Bossu shpjegoi: "Shkallėt janė njė mėnyrė barbare pėr tė hypyr kateve. Ata ju imponojnė tė gjithėve hapat e njėjtė: si fėmijėve si tė moshuarėve, tė sėmurėve dhe atyre nė gjendje tė mirė shėndetėsore." Ēdo ndėrtesė ka 36 apartamente tė shtrira mbi 6 kate. Nga viti 1989 ndėrtesat janė regjistruar nė monumente historike.
(Nė New York, Guggenheim Museum (pėrfunduar mė 1959) ėshtė i bazuar nė tė njėjtin parim, kurse nė Kopenhag (Kųbenhavn) egziston “Kulla e Rumullakėt” - Rundetårn (observatuar) akoma mė e lashtė e po kėtij stili).

Bizillon, St. Etienne
Immeuble, dit Chalet de Bizillon ou la maison sans escalier

Rundetårn, Kopenhag

 
...se Europa ka 13 vjet vonesė ndaj SHBA-s nė shfaqjen e parė televizive me ngjyrėra. Gjermania ėshtė e para nė Europė (gusht 1967) e pas saj janė Anglia dhe mandej Franca e cila emisionin e parė e transmetoi mė 1 tetor 1967. Nė kėtė kohė, nė Gjermani psh. nė posesion ishin vetėm 1500 televizorė (color).  
... sipas njė konkursi ndėrkombtar pėr mjekėrr mė tė gjatė qė mbahet ēdo vjet, rekordi botėror qė qėndron edhe sot, i takon Hans Langseth-it i cili mbante njė mjekėrr prej 5,33 metėr. Ja teksti i vitit 1927: "Aktualisht, rekordi i gjatėsisė sė mjekrres i takon Hans Langseth-it ..." Rekordmeni norvegjez, ia dhuroi mjekrrėn e tij Institutit Smithson nė Washington (Smithsonian Institute, Washington.

 
U zbuluan njė peshkaqen xhuxh (Squaliolus laticaudus), njė breshkė zallėrash, kėrmij shumngjyrėsh deti ... Nė 2011, rreth 18 000 lloje tė reja iu shtuan nė 1.9 milion llojeve tė identifikuara tashmė. Vetėm nė vitin 2011, Akademia e Shkencave nė Kaliforni ka identifikuar rreth 130 gjallesa tė reja, kryesisht insekte, shumėkėmbėsh, krustace, etj.
Megjithė punėn e bėrė ēdo vit, "sistematistėt" nuk kanė frikė nga ndonjė papunėsi eventuale: kėta studiues tė specializuar nė klasifikimin e gjallesave, vlerėsojnė se nė planetin tonė jetojnė mes 8 mil. – 30 mil. lloje.

 
... Mė 1923, kalorėsi profesionist Frank Hayes (1888–1923), vdes nga infarkti i miokardės. Disa sekonda mė vonė ai dhe kali i i tij Sweet Kiss, pėrfunduan vrapin duke zėnė vendin e parė. Kėshtu ai u bė i vetmi kalorės i vdekur nė histori tė fiton nė gara.

 
Bota pėr ēdo ditė ėshtė e pėrfshirė nga mijėra dridhje sizmike por njeriu i ndjen vetėm njė numėr tė vogėl ; rreth 56.000 nė vit. Me njė fjalė, mikrodridhjet janė tė panumėrta e na zakonisht i ndjejmė vetėm tėrmetet duke filluar nga magnituda 3. Nė vit regjistrohen rreth 20 trėndje 7° Richter e mė lartė.

 
Libri mė i vogėl nė botė ka dimenzionet: 0.07 / 0.1mm dhe mban titullin «Teeny Ted From Turnip Town».  Autor ėshtė artisti kanadez Malcolm Douglas Chaplin. Topografia ėshtė punim i arrijtur duke pėrdorur «bloqe» germash me parametra (zgjidhje) 40 nanometėrshe (40 naometėr ėshtė njė miliardėta pjesė e metrit).
Pėr leximin e librit duhet mikroskop elekronik sepse njė klasik toleron nje rritje 1000x e kjo nuk ėshtė e mjaftueshme pėr lexim.

 
...tabloja   (Demoiselles d’Avignon) ska asgje me qytetin Avignon nė Francė.  Pablo Picasso-s (piktor francez me origjinė spanolle nga Malaga, 1881 - 1973) qė jetoi pėr njė kohė nė Barcelonė e banonte nė Carrer d’Avinyó (Ruga e Avinjonit), njėra nga rrugėt e «nxehta» tė Barcelonės sė asaj kohe e emėroi tablonė e vet El Burdel de Avińón (1907), dhe nėntė vjet mė vonė e mori emrin pėrfundimtar gjatė njė ekspozite. Kėshtu nga atėherė kjo tablo njihet me emrin aktual Demoiselles d’Avignon.

 
James Bond ka egzistuar me tė vėrtetė. Ornitologu amerikan James Bond ėshtė autor i njė vepre mbi shpezėt dalur mė 1936. Mė 1953, Ian Fleming i pasionuar pėr ornitologji, lexonte kėtė vepėr dhe aty lindi ideja pėr tė quajtur agjentin e tij tė ardhshėm James Bond (On Her Majesty's Secret Service).

 
Sir Giles Gilbert Scott mė 1924, i inspiruar nga njė varr familjar, konceptoi kabinėn e kuqe aq  tė famėshme telefonike londineze. Ngjyrėn e kuqe e morri se posta insistoi pasi kėshtu kabina dukej nga larg dhe ia vlente pėr raste urgjente.

Varri qė inspiroi konceptorin mund tė vizitohet lirshėm e gjindet veri tė Londrės. Aty pushon John Saone.  

 
Erupcioni i Vullkanit Krakatoa qė shpėrtheu mė 27 gusht 1883, qe aq i zhurmshėm sa bubullima e tij ėshtė dėgjuar nė njė largėsi prej 4.800km largėsi. Ky eksplodim u shėnua me oscilime tä habitshme nga maregrafėt nė La Manche qė paraqet distancėn prej 18.000km. Pėr mė tepėr, ėshtė konstatuar njė ndryshim klimatik nė shkallė botėrore se temperatura globale u rrit pėr 0,5° pėrgjatė pesė viteve vijuese.
Sa pėr krahasim, shėnojmė se ky shpėrthim, prodhoi energji tė barabartė me 13.000 bomba atomike tė shpėrthyera nė Hiroshimė...

 
Asteroidi i parė u zbulua nga astronomi italian Giuseppe Piazzi mė 1 kallnor 1801 (sot njihen rreth gjysėm milioni sish) nga qendra veshtruese nė Palermo. Nė ditarin e tij shkruan  se ndriēimi i tij i dobėt (magnitydė 8) e ngjyra qė i ngjante asaj tė Jupiterit e shtin tė mendoj se ky s’ėshtė yll. Piazzi kėshtu besonte se zbuloi njė planetė tė re por nga kujdesi tė mos thoshte pasaktėsira publikoi se ka zbuluar njė kometė tė panjohur.

 
Sipas njė studimi tė botuar nė revynė e njohur «Nature», Wikipedia ėshtė po aq e besueshme sa edhe «Britannica», enciklopedi kjo me famė nė gjuhėn angleze. Nė tė vėrtetė, statistikat flasin pėr gabimet serioze ( tė dhėna tė gabuara, tituj tė ndarė gabimisht ) dhe gjindet qė nė Britannica tė ketė 123 pėr 120 000 artikuj kurse Wikipedia 162 por  aty janė 2,8 million artikuj e kjo rritė mundėsitė pėr gabime (pėrndryshe analizat janė bė mbi «eshantilone» tė barabarta).

 
Njeriu gjer mė vitin 2009, ka lėnė nė Hėnė njė "bėrllok" objektesh artificiale prej 178 t. Pėrkundėr kėsajė ai nga atje solli nė Tokė rreth 382 kg materje nėpėrmjet tė gjashtė misioneve tė programit Apollo. Sondat ruse Luna 16, 20 dhe 24  bartėn nga Hėna pėr nė planetėn tonė 326gr material.

 
Femra nė Tyrqi  fitoi tė drejtėn e votimit mė 1930 kurse tė drejtėn pėr prezentim (kandidim) mė vitin 1934. Sa pėr krahasim, nė Francė femrės iu mundėsua votimi prej nga shpallja e Republikės sė IV, kurse nė Japoni e Itali mė 1945. Pra ajo priti vitin 1944 mė saktėsisht 1945 kur  filloi edhe efektivisht tė votoj, qė do tė thotė 15 vjetė vonesė prej Tyrqisė.

 
Termi  i parė WIKI rrjedh nga linja e autobusave nga aeroporti i Honolulu-t pėr nė Hawaļ. Kjo lidhet faktikisht me sajtin e emėrtuar Wiki  Wiki Web si alternativė pėr «quick web» e ideja e autorit lindi nga linja e parapėrmendur qė nė tė vėrtetė nė gjuhėn hawaļ do tė thotė shpejt / i shpejt. Mė vonė kėtė term e murrėn tė gjithė sajtet e ndėrtuara nė principin wiki (psh. Wikipedia).

 
Terrori nė Francė nuk terrorizoi vetėm pushtetarėt e gjerathershėm dhe kundėshtarėt e gjallė tė Revolucionit por edhe tė vdekurit e kahmotshėm. Viktimė qe Kardinali i famshėm Richelieu,  (1585 – 1642) varrin e tė cilit e shkatėrruan, e gėrmuan nga chapela dhe i hoqėn kokėn. Trupi (skeleti) u zhduk pa nam e nishan, ngelėn vetėm eshtėrat e fytyrės qė kaloi dorė mė dorė gjer mė vitin 1866 dhe u rivendos pėrsėri nė Sorbonne mė 1896, nė afėrsi tė varrit tė parė.

 
Enciklopedia Sinoversalis daton nga koha e Imperatorit Jongle nga dinastia Ming. Ai urdhėroi mė 1403, tė shkruhet kjo vepėr. Enciklopedia pėrbėhet nga 22 937 kapituj tė shkruar nė 11 095 tome. Mbi tė punuan dy mijė dijetarė e trajtuan lėndė tė ndryshme si astronomi, gjeografi, religjion (budizėm e taoizėm), ēėshtje tė pėrgjithėshme shoqėrore, objekte me vlerė, artizanate etj. Pėr fat tė keq, sot kjo pasuri e shkruajtur vetėm nė tri egzemplarė, gjindet vetėm nė njė pjesė tė vogėl se pjesa mė e madhe ėshtė demtuar ose nuk gjindet fare.
Vepra ėshtė aq voluminoze dhe poqese lexohet njė kapitull nė ditė, do tė duhen 62 vjet pėr ta kryer tėrė veprėn.

 
Nė planin fillestar amerikan pėr borbardim atomik ishte qyteti Kyoto. Gjatė mbledhjes sė Komitetit luftarak, Hiroshima ishte nė plan tė dytė por Sekretari i Luftės gjatė viteve 1940/45, Henry L. Stimson, duke njohur mirė pasurinė dhe vlerat kulturore tė kėti qyteti, e poashtu pasi ishte i lidhur sentimentalisht me kėtė qendėr se kėtu pat kaluar muajin e mjaltit, insistoi qė tė bombardohet Hiroshima. Shkak me rėndėsi ishte edhe fakti se pajtimi dio tė jetė mė i lehtė nėse nuk bombardohet ky qytet dhe ashtu u vendos. Kyoto u tėrhoq nga lista…

 
Gogolpex ėshtė numėr aq i madh sa qė ėshtė e pamundur tė shkruhet nė formėn e tij tė gjatė pasi duhet tė vėndohen mė shum zero pas njishit se sa qė ka atome nė universin e zbuluar. Pėr ilustrim : Njė gogol ka 100 zero (10100) e ky numėr nuk ėshtė i krahasueshėm me asgjė sepse nuk  egzistojnė pėr shembull njė gogol egzemplarėsh tė diēkafit. Kurr flasim pėr gogolpex-in, ky numėr shkruhet 10gogol Nuk ka tjetėr mundėsi se duhet rreshtuar mė shum zero se atomet nė gjithėsi. Pėrpos kėsaj veēorije, ėshtė karakteristike se firma Google dhe selia e saj e quajtur Googlples kanė marr emrin nga kjo fjalė angleze qė e zbuloi njė fėmi 9 vjeēar, nip i matematikanit amerikan Edward Kasner. Gjyshi i pat kėrkuar tė gjej njė fjalė pėr njė numėr shum tė madh e ai tha: «Gogol».

 
Numri 4 romak akoma me ditė tė sodit nuk shkruhet gjithėmonė IV sepse e hasim edhe si IIII nėpėr orė muri dhe orė dore luksi. (nė foto: Rolex).
Ky numėr edhe quhet katėrshi i orėtarit edhepse pėrdorimi i kėtillė ėshtė shum mė i vjetėr se forma IV e pra shum mė i lashtė se ora. Nė tė vėrtetė sistemi numerik etrusk, nga ku e kanė bazėn numrat romakė e shkruante nė kėtė mėnyre e shum mė vone ajo u shndėrrua nė IV. Mendohet se ndryshimi u bė pėr shkaqe tė pamunit – dallimit mė tė lehtė sepse shpesh ngatėrrohej me III-shin.

 
Ępyornis ėshtė shpendi mė i madh tokėsor qė jetonte nė Madagascar dhe i cili peshonte rreth 500kg. e arrinte lartėsi gjer mė 3m. Vezėt e kėtij shpendi kishin njė diametėr prej 20cm. dhe pėrbėnin mesatarisht 8L qė do tė thotė se kjo ve ėshtė ekuivalente me mbi 160 vezė pule. Disa zbulime flasin se Ępyornis u zhduk nė shek e X por ka indicione ai tė jetė zhdukur  nga fundi i shek. XIX. Fosile tė vezėve gjinden akoma sot tek Mallgashėt tė cilit i pėrdorin pėr urne.

 
Elefanti ėshtė e vetmja shtazė qė ka katėr gjunj e pėrpos kėsaj, ėshtė i vetmi ndėr botėn shtazore qė nuk mund tė kėrcej asesi. Masa e tij nuk i lejon njė shkėputje edhe mė tė vogėl nga sipėrfaqja sepse pėr tė arritur kėtė i duhen muskuj hiper tė mėdhej e tė fuqishėm. Kėrcimi do t'ia thynte eshtėrat gjatė hovit ose gjatė ramjes nė tokė.

 
«Shtatė mrekullitė e botės» konsiderohen si tė tilla pas suksesit qė korri teksti i Filonit tė Bizantit (nuk bėhet fjalė pėr retorin grek qė jetoi p.e.r). Ky tekst njėherė i humbur, u rizbulua nė kohėn e Renesansės. Tė gjitha mrekullitė janė nga trojet e Imperatorisė sė Lekės Madh gjė qė flet pėr njėanėshmėrinė e Philonit pasiqė nuk rradhiti nė listėn e tij asnjė monument romak. Nga monumentet e cituara mė i lashti ėshtė Piramida e Keopsit dhe njėherit i vetmi qė ka ngelur nė akoma nė kėmbė. Lista e fundit qė u hartua nė kohėn moderne ėshtė ajo e vitit 2007 e cila u ngrit me votime nga ana e Seven Wonders Foundation.

Gjashtė Mrekullitė e tjera tė listės sė Filonit janė : Fari i Aleksandrisė, Tempulli i Dianės nė Efes, Mausoleu i Halikarnasit, Kolosi i Rodosit, Statuja e Zeusit nė Partenon, dhe Kopshtet e Varura nė Babilon.


 
Ndarja teritoriale nė departamente nė Francė daton nga 1665 kurse njė ndarje e vėrtetė administrave fillon nga Revoluvioni Francez kur edhe u pėrcaktuan kryeqytetet tė cilat duheshte pa tjetėr tė jenė tė arrijtėshme brėnda njė dite rrugėtimi me kuaj. Kjo ishte kushti kryesor pėr pėrcaktimin e kufijve tė departėmenteve e kėshtu Franca u nda nė  83 njėsi teritoriale. Sot janė gjithėsejtė 101 departėmente nga tė cilėt dy pėrtejoqeanike.

 
Largėsia oficiale e garave nė maraton (42,195 km) nuk ka tė bėjė  me betejen e Maratonit. Kjo distance ėshtė vendosur nė vitin 1908 kurr garat e kishin pikė tė nisjes kėshtjellėn Windsor nė Great White City Stadium.
Koncepti i kėsajė gare dihet se rrjedh nga legjenda mbi Fidipidin, mesagjer grek qė vrapoi nga Maratoni nė Athinė pėr tė sjellur lajmin mbi fitoren  kundėr Perseve. Vėrtetėsia historike ėshtė e kundėrthėnėse sepse pėrmenden largėsi tė ndryshme nga historianė tė ndryshėm. Plutarku qė pėrmend Hercalides Ponticus flet pėr distancė qė na e pėrkthejmė sot pėrafėrisht ne 40km kurse Herodoti flet pėr rrugė Athinė – Spartė  qė ėshtė baras me 240km. Sidoqoftė grekėt e lashtė garat e tyre i mbanin nė mes tė Maratonit dhe Athinės pra ata kishin njė distancė prej rreth 40km.

 
Ora mė e madhe nė botė, nga fillimi i muajit tė Agjėrimit (2010) gjindet nė Mekė. Fusha e saj ka njė diametėr prej 46m, (6 herė mė e madhe se ajo e Big Ben-it nė Londėr) e dekoruar me ar dhe e vendosur nė 400m. lartėsi kurse kulla nė tė cilėn ėshtė instaluar ora, ka njė lartėsi prej 601m. Tė tėrėn do ta ndriēojnė rreth 21,000 ampula ngjyrė tė bardhė e tė gjelbėr, e krejt kjo mund tė shihet nga njė largėsi maksimale prej 30km. Njėri nga qėllimet e ngritjes sė orės ėshtė rikėthimi i pėrcaktimit tė kohės sipas Mekės e jo sipas Greenwich-it.

 
Pesha e baknotave tė dollarit amerikan ėshtė 0,91gr. Sa pėr pasqyrim merrni 5 mil. dollarė nė bileta prej 100$ do keni peshėn pres 45kg. Ah, sa lehtė vrapojnė vjedhėsit nėpėr filma me valixhet e mbushura me milionat e grabitura.

 
Pizza e parė moderne u zbulua mė 1889, nga Raffaele Esposito (dhe Maria Giovanna Brandi), nė restaurantin e saj Brandi  tė Napolit. Kjo pizza ėshtė edhe mė patriotike kurr dihet se ka ngjyrat shtetėrore (flamuri) tė Italisė: gjerlbėr (bazilikė). bardhė (mozzarella) dhe kuq (tomate).

 
Mostra mė e lashtė e kanabisit ėshtė gjetur nė Kinė nė provincėn e rebele nė brendi tė Perandorisės sė athershme.  Kanabisi i zbuluar nė njė varr  tė Ksin Xhiangut peshonte 789gr. tė pėrpunuar e tė gatshėm pėr pėrdorim.

 
Pishina mė e madhe nė botė ėshtė ajo e Algarrabo-s nė San Alfonso del Mar tė Kili-t. Ajo ka njė gjatėsi prej 1013m e vėndė vėnde mbėrrinė thellėsi gjer mė 35m. Masa e ujit ėshtė 250.000m³ qė do tė thotė ekuivalenca e 50 pishinave olimpike.

 
Mė 1870, Joseph-Louis Lambot ndėrtoi njė barkė me ēimento tė armuar pėr t'i ikur pėrplasjeve tė ujit me drurin. Prova e parė u bė nė liqenin lac de Besse-sur-Issole nė Francė. Ky zbulim nuk pati sukses por i parapriu pėrdorimit masiv tė betonit tė armuar nė ndėrtimtari.

 
Nė Angli, Muhamed (me tė gjitha format e ortografimit) ėshtė emri mė i shpeshtė qė ju vėndohet fėmijėve e kjo, duke u nisur nga viti 2007. Pas tij rradhiten Jack e Thomas. Nė vitin 2006 nė vend tė parė ishte Jack (6928), Mohammed i dyti (5991) kurse Thomas i treti (5921).

 
Fluturimi i parė mbi Atllantik u realizua mė 1919 nga Albert C. Read. Tė njėjtin vit, me datėn 13 qershor John William Alcock et Arthur Whitton Brown arritėn fluturim pa tokėzim me kohė prej 16 orė e 12 minuta.

Tetė vjet mė vonė mes 20 e 21 maj tė vitit 1927, Lindbergh tejkaloi Atllantikun New York – Paris me kohėzgjatje prej  33h e 20min me avionin e tij « Spirit of Saint-Louis ». Ky fluturim ėshtė mė i njohuri dhe merret si i pari transatlantik me siguri nga shkaku se vendnisja dhe vendarritja janė dy qytetet ndėr mė tė njohurat nė botė.

 
Rrokaqielli  "Capital Gate" i ngritur nė Abu Dabi (Emiratet arabe) ėshtė kulla me e pjerrėt nė botė. Pjerrtėsi e saj ėshtė prej 18 shkallė, qė do tė thotė katėr herė me e madhe se ajo e Kullės sė Pizės nė Itali Capital Gate ka 35 kate dhe ėshtė e lartė 160m. Pjerrtėsia e saj ėshtė shėnuar nė librin e Guinness-it pėr rekorde nė botė pėr vitin 2010 (Guinness world records).

 
Bumballa mund tė jeton gjer mė nėntė ditė pasiqė t’i pritet koka kur edhe vdes nga uria. Pėrndryshe naturalisti italian Giovanni Canestrini (1835-1900) ka vėrejtur flutura qė kanė fluturuar gjer mė 18 ditė pas prerjes sė kokės, bulktha (grillus campestris) qė kėrcejnė akoma tė 13-n ditė si dhe mantis religiosa qė jepte shenja jete tė 14-n ditė pas prerjes sė kokės.

 

Pija freskuese dhe fuqidhėnese "Red Bull" ėshtė prodhim austriak i krjuar mė 1987 nga austriaku Dietrich Mateschitz i cili punonte nė Tailandė nė prodhimin e pastės pėr dhėmbė. Ai vuri re se taxistėt tajlandez pinin “Krating Daeng” pėr tė qėndruar tėrė natėn tė aftė pėr punė dhe nga kjo pije, me disa shtesa tė vogla regjistroi patentin pėr "Red Bull".
Eksportimi filloi nga viti 1994.

 
Zemra e kolibrit qafėkaltėr rrehė 1.260 herė nė minutė ose ndryshe 21 rrahje nė sekondė. Nė krahasim me peshėn e pėrgjithėshme ai ka pra zemėr mė tė madhe nga tė gjitha shpezėt dhe ajo pėrbėn 2,4% tė peshės  sė kolibrit.

 

Australopiteku  Lucy (Australopithecus afarensi) morri emrin nga njė kėngė e Beatles, Lucy in the Sky with Diamonds qė hulumtuesit dėgjonin gjatė kohės kurr i bashkonin, nėn tendėn e tyre, eshtrat e gjetura  tė kėtij fosili tė lashtė rreth 3,2 milionė vjet (Etiopi, 1974).

 
Jeriko (nė arabisht Er Rķhį), ėshtė qyteti me lartėsi mė tė ulėt mbidetare nė botė. Ai shtrihet nė -240m, dhe njėherit qyteti mė i vjetėr nė historinė e njerėzimit (mijėvjeēari i VIII p.e.r).

 
Nė botė, pėr ēdo minutė lindin 255 fėmijė, qė do tė thotė: 15 300 fėmijė nė orė, 367 200 nė ditė e 134 119 800 nė vit.

 

Gitara e parė e Elvis Presley-it (08.0.1935 - 16.08.1977) kushtonte 12,95 $.  

 
Nėse i rreshtojmė qelizat e trupit tė njeriut fitojmė distancėn prej 15 000km. e nėse i shtojmė ADN-in, distanca do tė jetė prej 150 milionė km. pra baras me  largėsinė tokė/diell.

 
     




Lexo mė shum:

>1<   >2<

 

 


 

     
Filozofi
         dhe letėrsi

|Citate dhe proverba| |Citate sipas autorėve|

|Altruizmi-Egoizmi| |Arsimimi| |Art-Dhunti| |Besimi| |Dashuria| |Dashuria (II)| |Dashuria (III)| |Dashuria (IV)| |Dituria| |Drejtėsia| |Edukata| |Ėndėrrat| |Fėmijėt| |Filozofia| |Fjalėbutėsia| |Frymėzimi| |Gruaja| |Humori| |Imagjinata| |Inteligjenca| |Jeta| |Lakmia| |Lotėt| |Lumturia| |Mali| |Mėdyshja| |Miqėsia| |Mosha| |Motivimi| |Muzika| |Natyra| |Ndryshimi| |Nga-fėmijėt| |Nga-Vizitorėt| |Optimizmi| |Paqa| |Paragjykimi| |Qesėndi| |Rrena| |Skamja| |Vetitė| |Vjedhja| |Xhelozia| |Tė-pandara|

 
____histori kombėtare, vėshtrime, debat, politikė, letra tė hapura____ © Tė gjitha tė drejtat e rezervuara.
Copyright © 2007 [ http:// www. filolet.com ] Tous droits réservés.
Révision : 28 nov. 2012 14:06:32 +0100 .